İlk bakışta NGC 4698 sıradan bir sarmal galaksi gibi görünüyor: parlak bir merkez, çevresinde toz şeritleri ve dışarıda kıvrılan kollar. Hubble Uzay Teleskobu’nun yayımlanan ayrıntılı görüntüsü farklı bir yapıyı ortaya koyuyor. Galaksinin merkezindeki yıldız şişkinliği dış diske neredeyse dik uzanıyor; iç bölgelerdeki gaz ve yıldızlar da geri kalan diske dik yönde dönüyor. Gök bilimciler bu alışılmadık düzenin nasıl oluştuğunu araştırıyor.
ESA/Hubble’ın 18 Eylül’de yayımladığı görüntü açıklamasına göre NGC 4698, Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzakta. Burası binden fazla galaksiyi barındıran Başak Kümesi’nin üyelerinden biri. Hubble’ın yakın sayılabilecek galaksiler üzerindeki çalışma programı, küçük yıldız kümeleri ve bulutsular gibi ayrıntıları seçmeyi amaçlıyor.
Fotoğrafta mavi yıldız bölgeleri ve koyu kahverengi toz şeritleri dış diski izliyor. Sarmal kollar merkeze kadar ilerlemek yerine çevrede halka benzeri bir görünüm oluşturuyor. İçteki daha soluk beyaz ışık ise ağırlıklı olarak daha yaşlı ve serin yıldızların oluşturduğu şişkinlikten geliyor. Görüntünün görsel güzelliği kadar, bu iki parçanın birbirine uymayan geometrisi de önemli.
Birçok sarmal galakside merkezdeki yapı diskle uyumlu bir eksene sahipken NGC 4698’te şişkinlik diskten dik açıyla dışarı taşıyor. ESA, bunun bilinen az sayıdaki örnekten biri olduğunu belirtiyor. Merkeze en yakın gaz ile yıldızların dönme düzlemi de dış diskin dönüşüne dik. Bu bilgi yalnızca fotoğrafın rengine bakılarak çıkarılmıyor; gök bilimcilerin hareket ölçümleriyle birlikte değerlendiriliyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Hubble 200 bininci turunu tamamlarken kayıp süpernovayı arıyor
ESA’nın Juice aracı Dünya yakın geçişiyle Jüpiter rotasını düzeltti
Roman teleskobunun veri istasyonları sınavı geçti
NASA, Roman teleskobunun üç kıtadaki veri istasyonlarını sınadı
Chandra verileri altı galakside 84 gizemli X ışını kaynağı gösterdi
Galaksinin dik dönüşü geçmiş etkileşimle bağlantılı olabilir
Bu düzenin olası açıklaması, galaksinin geçmişte dışarıdan gaz çekmiş olması. Yeni gaz, mevcut diske farklı açıyla yerleşip merkezde başka bir yıldız ve gaz diski oluşturmuş olabilir. Bir başka ipucu, galaksinin yanından uzanan kısa hidrojen kuyruğu. Bu yapı geçmişte daha küçük bir galaksiyle birleşme yaşandığı ihtimalini destekliyor; ancak tek başına kesin bir tarihçe sunmuyor.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
REKLAM — Bu içerikte satış ortaklığı bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantılar üzerinden yapılan alışverişlerden Teknoblog komisyon kazanabilir.
Merkezde milyonlarca Güneş kütlesinde bir kara delik bulunuyor ve ESA, gaz çekerek büyüdüğüne ilişkin işaretlerden söz ediyor. Bu ayrıntı galaksinin iç bölgesini anlamak için değerli. Bununla birlikte kara deliğin varlığı, diske dik dönüşün doğrudan sebebi olarak açıklanmıyor. Farklı gözlem türlerini bir araya getirmek, merkezdeki tuhaf yapının oluşum sırasını çözmek açısından gerekli.
Hubble verileri, Başak Kümesi’ndeki galaksilerin çevreleriyle etkileşirken nasıl değiştiğini inceleyen daha geniş bir programın parçası. Kümede yolculuk eden bir galaksi gaz kaybedebilir, yeni malzeme kazanabilir veya komşusuyla etkileşebilir. NGC 4698, bu süreçlerin her zaman düzgün ve tek eksenli bir sonuç üretmediğini gösteren örneklerden biri.
Yeni fotoğraf, galaksinin tüm geçmişinin çözüldüğünü duyurmuyor. Görünür hâle getirdiği şey, dıştaki sarmal kollarla içteki dik yönelim arasındaki çarpıcı ayrım. Olası gaz kazanımı ve küçük birleşme senaryoları araştırma konusu olmaya devam ediyor. Hubble’ın yüksek ayrıntısı da tam burada işe yarıyor: alışılmadık merkezi, yalnızca bir isim ve uzaklık bilgisinden çıkarıp incelenebilir bir yapıya dönüştürüyor.
