NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, üçüncü bilim cihazını yeniden kullanmaya ve uzaydaki ani patlamalara otomatik olarak dönmeye başladı. Ağustosta yeniden veri toplamaya geçen uydu için bu, normal gözlem düzenine önemli bir dönüş. Ne var ki iyileşme kalıcı bir kurtuluş anlamına gelmiyor. Swift’in yörüngesi alçalıyor; NASA, bilim gözlemlerinin ekim başı veya ortasında sona ermesinin olası olduğunu belirtiyor.
NASA’nın 25 Eylül güncellemesine göre Burst Alert Telescope adlı cihaz 18 Eylül’de kalibrasyonunu tamamladı ve gama ışınlarını yeniden algılamaya başladı. Gökyüzünün yaklaşık yüzde 16’sını aynı anda izleyebilen bu teleskop, patlama gördüğünde diğer iki cihazın hızla aynı noktaya çevrilmesini sağlayan sistemin ilk halkası.
Görev ekibi söz konusu cihazı nisanda kapatmıştı. Amaç, güneş panellerini sürtünmeyi azaltacak konumda tutarken güç tüketimini düşürmekti. Plan, ticari bir görevle Swift’in yörüngesini yükseltmeye hazırlanıldığı dönemde uydunun daha uzun süre yukarıda kalmasına yardımcı olmaktı. NASA daha sonra yükseltme girişiminin kapsamını daralttı; bu yüzden gözlemevi yeniden bilimsel hedeflerine ağırlık verdi.
Bu kararın somut sonucu 21 Eylül’de görüldü. Swift, gama ışını patlaması yakaladığında günlük gözlem programını kesip morötesi, görünür ışık ve X ışını teleskoplarını kaynağa otomatik çevirme yeteneğini yeniden kazandı. Böylelikle kısa ömürlü olayların ilk anlarına yetişme şansı arttı. Yalnızca Dünya’dan gönderilen günlük hedef listesini izlemesi aynı hızda karşılık vermesini sağlayamazdı.
Alçalan yörünge Swift’in gözlemlerini sınırlayacak
Swift bugün yaklaşık 325 kilometre yüksekte. NASA’ya göre 300 kilometrenin altında aracı işletmek zorlaşıyor ve bilim gözlemleri büyük olasılıkla duracak. Ekibin mevcut hesabı, bu eşiğe ekim ayının başı ile ortası arasında ulaşılacağı yönünde. Bu bir kesin kapanış günü değil; alçalma hızı ve operasyon koşulları tarihi etkileyebilir.
Uyduyu daha fazla gözlem yapmak üzere yeniden yönlendirmek, sürtünmeyi en aza indiren koruyucu duruşla aynı şey değil. NASA da bilim faaliyetlerinin dönmesiyle Swift’in daha hızlı alçalmaya başladığını açıkça söylüyor. Kısa vadede daha çok gök olayı yakalama fırsatı elde edilirken uzun vadeli yörünge ömrü kısalıyor. Görev ekibinin önündeki tercih, kalan zamanı nasıl değerlendireceğiyle ilgili.
Swift’in önemi yalnızca bir patlamayı kaydetmesinde yatmıyor. İlk gama ışını uyarısının ardından aynı gök bölgesini başka dalga boylarında inceleyerek olayın sonrasını takip edebiliyor. Bu hızlı geçiş, birbirinden ayrı gözlemevlerinin her zaman aynı anda sağlayamadığı bir bakış sunuyor. Yeniden açılan üçüncü cihaz, bu zincirin kendi içindeki başlangıç noktasını oluşturuyor.
Son güncelleme, Swift’in bütün sorunlarının çözüldüğü haberi olarak okunmamalı. NASA’nın doğruladığı şey teleskobun çalışması ve otomatik yönelmenin dönmesi. Yörüngeyi yükseltecek yeni bir adım veya 300 kilometre sonrasında bilim faaliyetinin süreceğine ilişkin karar açıklanmış değil. Ekim eşiğine kadar toplanacak veriler, bu deneyimli gözlemevinin son bilimsel katkıları olabilir.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
