Venüs’ün bugün doğal bir uydusu yok. Peki geçmişte oluşmuş bir uydunun neden ortadan kaybolmuş olabileceği açıklanabilir mi? The Astrophysical Journal'da yayımlanan modelleme çalışması, belirli başlangıç koşullarında Venüs’ün dönüşü ile Güneş’in ve varsayımsal uydunun gelgit etkilerinin yörüngeyi içeri doğru sürükleyebileceğini gösteriyor. Bu sonuç, gezegenin bir zamanlar gerçekten uyduya sahip olduğunun doğrudan kanıtı değil.
California Üniversitesi Riverside’dan Stephen Kane ve çalışma arkadaşları, farklı başlangıç dönüş sürelerini, uydu kütlelerini ve yörünge biçimlerini bilgisayar modellerinde karşılaştırdı. Ekip Venüs’ün ilk dönüş süresi için 5 ile 100 saat arasında değerler, uydu kütlesi için de Ay’ın kütlesinin yüzde biri ile 10 katı arasında seçenekler kullandı. Bu kadar geniş aralık, tek bir geçmiş olayın kaydını okumaktan çok hangi senaryoların fiziksel olarak mümkün olduğunu sınamaya yarıyor.
Sonuçlar tek yönlü değil. Genç Venüs hızlı dönüyorsa ve çevresinde Ay kütlesine yakın bir uydu bulunuyorsa, bazı modellerde bu uydu Güneş Sistemi’nin bugünkü yaşına kadar hayatta kalabiliyor. Daha yavaş ilk dönüş ya da daha ağır bir uydu durumunda ise yörünge içeri kayabiliyor. Araştırmacıların kullandığı modellerden birinde uydu, oluşumundan yaklaşık 30 milyon ile 1,7 milyar yıl sonra Venüs’e yaklaşarak gelgit kuvvetleriyle parçalanıyor.
Dolayısıyla “Venüs uydusunu yuttu” sözü, çalışmanın olası sonuçlarından birini anlatan kısa bir ifade. Uydu mutlaka tek parça hâlinde yüzeye çarpmış olmak zorunda değil. Yakın yörüngede parçalanan maddenin gezegene düşmesi de bu senaryonun içinde. Araştırma ekibi, Venüs’ün bugün neden hem yavaş döndüğünü hem de uydusuz kaldığını aynı anda açıklayabilen koşulların sınırlı olduğunu vurguluyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Model Venüs'ün geçmişine dair ne söylüyor?
Venüs ile Dünya boyut ve kütle bakımından birbirine yakın, ancak dönüş ve uydu bakımından farklı. Dünya’nın büyük uydusu Ay hâlâ yörüngedeyken Venüs’ün çevresinde kalıcı bir doğal uydu gözlenmiyor. Yeni çalışma, bu fark için ikinci bir büyük çarpışma gibi ek bir felaketin zorunlu olmayabileceğini öne sürüyor. Başlangıçta oluşmuş bir uydu, uygun koşullarda gelgit etkileşimi nedeniyle zamanla kaybedilmiş olabilir.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
REKLAM — Bu içerikte satış ortaklığı bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantılar üzerinden yapılan alışverişlerden Teknoblog komisyon kazanabilir.
Fakat geçmişte uydunun oluşup oluşmadığı, kütlesi ve yörüngesi doğrudan bilinmiyor. Model bu bilinmeyenleri değişken olarak alıyor. Araştırmacılar farklı gelgit hesaplama yöntemlerinin bazı senaryolarda farklı sonuçlar verdiğini de belirtiyor. Bu nedenle bir simülasyondaki parçalanma süresini Venüs tarihinde ölçülmüş bir olayın tarihi gibi sunmak doğru değil.
California Üniversitesi Riverside'ın açıklaması, çalışmanın başka yıldızların çevresindeki kayalık gezegenler için de önem taşıyabileceğine dikkat çekiyor. Bir gezegenin uydu oluşturabilmesi, o uyduyu milyarlarca yıl koruyacağı anlamına gelmeyebilir. Bu çıkarımın sınanması için hem Venüs’ün erken dönemine ilişkin daha iyi veriye hem de farklı gezegen sistemlerinde uydu aramalarına ihtiyaç var.
Şimdilik araştırmanın katkısı, Venüs’ün kayıp uydusu varsayımına fiziksel sınırlar çizmesi. Bazı koşullar uyduyu koruyor, bazıları gezegene geri götürüyor. Hangisinin gerçekten yaşandığı sorusu ise açık kalıyor.
