Antarktika’da 2008’de bulunan DOM 08006 meteoritindeki mikroskobik mineraller, Güneş Sistemi’nin ilk dönemlerine ait manyetik alanın izlerini korumuş olabilir. Purdue Üniversitesi’nin araştırma açıklamasına göre ölçülen alan, Dünya’nın bugünkü manyetik alanından yaklaşık üç ile 12 kat daha güçlü. Güneş Sistemi’nin erken dönemine ilişkin farklı modelleri daha önce Venüs üzerinden ele almıştık; bu çalışma ise gezegenler oluşmadan önceki gaz ve toz diskinin nasıl davrandığına bakıyor. Meteoritin 2008’de Dünya’ya düştüğü değil, o yıl Antarktika’da keşfedildiği özellikle belirtiliyor.
Araştırmacılar, meteoritin içindeki kalsiyum ve alüminyum bakımından zengin küçük parçacıkları inceledi. CAI adı verilen bu oluşumlar, Güneş Sistemi’nde katılaşan en eski malzemeler arasında sayılıyor. Ekip, söz konusu parçacıkların sistemin ilk yaklaşık 20 bin ile 200 bin yılı arasında oluştuğunu hesaplıyor. Malzemenin bu kadar eski olması, henüz gezegenler ortada yokken ortamda ne tür kuvvetler bulunduğunu anlamak için nadir bir pencere açıyor.
Ölçümler 150 ile 600 mikrotesla arasında bir manyetik alana işaret ediyor. Karşılaştırma için Purdue, Dünya’nın bugünkü alanını yaklaşık 50 mikrotesla olarak veriyor. Sonuçların temel dayanağı, demir içeren minerallerin geçmişteki manyetik yönelimi bünyesinde saklayabilmesi. Fakat her gök taşı bu işi yapmaya elverişli değil. Su, ısı veya çarpışmalar eski sinyali değiştirebiliyor; DOM 08006’nın görece az değişmiş olması bu nedenle araştırmada önemli.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Ekip parçacıkları ayırdıktan sonra yaşlarını ve manyetik kayıtlarının özgünlüğünü sınayan deneyler yaptı. PNAS’ta yayımlanan çalışma, kayıtların genç Güneş’in çevresindeki bulutsu diske ait olduğu yorumunu destekliyor. Bu, bugün gökyüzünde doğrudan görülen bir manyetik alan ölçümü değil; çok eski minerallerde kalan izlerden geçmişe ilişkin yapılan bir çıkarım.
Manyetizma Güneş’in oluşumunu nasıl etkilemiş olabilir?
Genç Güneş çevresindeki gaz ve toz, yalnızca yerçekimiyle hareket etmiyordu. Manyetik alanlar malzemenin disk içinde taşınmasını ve merkeze, yani oluşan Güneş’e doğru akmasını etkileyebilir. Purdue ekibi ölçülen alan büyüklüğünün bu tür modellere gerçek bir sınır koyduğunu düşünüyor. Buna ek olarak gazın nerede biriktiği, daha sonra gezegenleri oluşturacak kimyasal malzemenin dağılımıyla da bağlantılı.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
REKLAM — Bu içerikte satış ortaklığı bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantılar üzerinden yapılan alışverişlerden Teknoblog komisyon kazanabilir.
Araştırmacılar manyetizmanın etkisini göstermekle, gezegenlerin oluşumunu bütünüyle çözdüklerini söylemiyor. Örneğin aynı alanın diskin her bölgesinde ve her dönemde aynı güçte olup olmadığı bilinmiyor. Bir meteorit içindeki birkaç küçük parçacıktan bütün Güneş Sistemi’nin eksiksiz haritası çıkarılamaz. Farklı örnekler ve bağımsız ölçümler, bugünkü yorumun ne kadar genişletilebileceğini belirleyecek.
Öte yandan yeni yöntem başka yıldızların çevresindeki gezegen sistemlerini anlamak açısından da yararlı. Gök bilimciler genç yıldızların etrafındaki diskleri gözlemleyebiliyor, ancak bu disklerin içindeki manyetik alanı doğrudan ölçmek güç. Dünya’ya ulaşan eski meteoritler, en azından kendi sistemimizin ilk koşulları için fiziksel bir kayıt sağlıyor. Çalışmanın değeri de bu kaydın dikkatle okunmasında yatıyor.
