Avrupa Birliği, hız sınırını aşan otomobillerin motor gücünü otomatik olarak azaltabilecek daha katı bir sistemi değerlendiriyor. Plan, uydu konumu, trafik işareti kameraları ve dijital haritalar üzerinden geçerli hız sınırını belirlemeyi amaçlıyor. Araç sınırı aştığında elektronik kontrol ünitesi gaz tepkisini azaltarak otomobilin hızlanmasını kısıtlayacak. Ancak Avrupa Komisyonu, bu yöntemi henüz kesinleşmiş bir yasa teklifi olarak kamuoyuna açıklamadı.
Basına yansıyan çalışma, Avrupa’daki otomobillerde kullanılan Akıllı Hız Desteği, yani ISA sistemini ileri taşımayı hedefliyor. ISA, trafik işaretlerini kamerayla okuyor ve uydu konumunu dijital yol verileriyle karşılaştırıyor. Ardından sistem, geçerli hız sınırını sürücüye sesli uyarı, görsel bildirim veya gaz pedalındaki direnç üzerinden aktarıyor. Mevcut kurallar, otomobilin sürücünün kararını tamamen ortadan kaldırmasını gerektirmiyor.
Bununla birlikte sürücü, güncel ISA sisteminde gaza daha sert basarak müdahaleyi geçici olarak aşabiliyor. Sistem her yolculuğun başında yeniden çalışıyor, ancak sürücü ayarlar üzerinden uyarıları tekrar kapatabiliyor. AB, ISA’yı Temmuz 2022’den sonra yeni tip onayı alan otomobillerde zorunlu hâle getirdi. Ayrıca Birlik, 7 Temmuz 2024’ten itibaren ilk kez tescil edilen tüm yeni otomobillerde aynı şartı uyguluyor.
Burada “uydudan yavaşlatma” ifadesinin teknik karşılığını doğru değerlendirmek gerekiyor. Uydu, otomobile uzaktan fren komutu göndermeyecek veya aracın direksiyonunu merkezi bir noktadan yönetmeyecek. Bunun yerine araçtaki konum alıcısı bulunduğu yolu belirleyecek ve yazılım, konumu kayıtlı hız sınırıyla karşılaştıracak. Ardından otomobilin kendi elektronik kontrol sistemi, motor gücünü veya gaz tepkisini sınırlayacak.
AB daha katı hız kontrolünü 2030 için değerlendiriyor
Basına yansıyan bilgilere göre Avrupa Komisyonu, daha müdahaleci hız sınırlama teknolojisini 2030’dan itibaren yeni otomobillere taşıma ihtimalini inceliyor. Ne var ki Komisyonun güncel mevzuatı, bu tarih için kesinleşmiş bir zorunluluk veya yayımlanmış nihai takvim içermiyor. Bu nedenle söz konusu çalışmayı kabul edilmiş bir AB kararı yerine, mevcut ISA kurallarını güçlendirebilecek bir hazırlık olarak değerlendirmek gerekiyor. Komisyon, teknik şartları ve uygulama kapsamını henüz ayrıntılı biçimde paylaşmadı.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Mevcut sistem yalnızca sürücüyü uyarırken, tartışılan sürüm aracın güç aktarımına doğrudan müdahale edebilir. Böylece otomobil, yasal sınırın üzerinde hızlanmayı elektronik olarak zorlaştırabilir veya belirli bir seviyeden sonra tamamen engelleyebilir. Öte yandan çalışma, sürücünün sistemi hangi koşullarda geçersiz kılabileceğini henüz açıklamıyor. Acil hızlanma, sollama ve tehlikeden kaçınma gibi senaryolar bu teknik kuralların merkezinde yer alacak.
Sistemin doğru çalışması için kamera, uydu konumu ve dijital harita verilerinin aynı hız sınırını doğrulaması gerekiyor. Kameralar bazen yan yollardaki tabelaları, geçici işaretleri veya yol çalışması sınırlarını yanlış okuyabiliyor. Bunun yanı sıra dijital haritalar, belediyelerin veya yol idarelerinin yaptığı değişiklikleri gecikmeli biçimde kaydedebiliyor. Otomobil yanlış veriye dayanarak güç keserse, özellikle sollama sırasında sürücünün hızlanma talebine geç cevap verebilir.
Bu nedenle üreticilerin birden fazla veri kaynağını birlikte kontrol eden güvenlik mekanizmaları geliştirmesi gerekecek. Sistem, kamera okumasıyla harita bilgisini karşılaştırabilir ve çelişki halinde sürücünün kontrolünü koruyabilir. Ayrıca geçici tabelalar, elektronik yol işaretleri ve değişken hız sınırları ek doğrulama gerektirebilir. Komisyon, olası düzenlemede hata payını ve üreticilerin sorumluluğunu henüz açıklamadı.
Konum verisi, düzenlemenin gizlilik tarafında ayrı bir tartışma oluşturuyor. Aracın hız kontrolünü kendi içinde gerçekleştirmesiyle sürüş verilerini merkezi sunuculara göndermesi arasında önemli fark bulunuyor. AB’nin olası kurallarda hangi verilerin saklanacağını ve üreticilerin bu bilgilere nasıl erişeceğini tanımlaması gerekecek. Ayrıca sürücüler, sistemin internet bağlantısı olmadan çalışıp çalışmayacağını da öğrenmek isteyecek.
Bunun yanı sıra gaz tepkisine veya motor gücüne ulaşan yazılımlar, siber güvenlik açısından güçlü koruma gerektiriyor. Üreticilerin yetkisiz erişimi önlemesi, yazılım bütünlüğünü koruması ve güncellemeleri güvenli kanallardan sunması önem taşıyor. Avrupa Komisyonu, eski otomobillerin bu kurallardan etkilenip etkilenmeyeceğini de henüz açıklamadı. Mevcut bilgiler, çalışmanın öncelikle gelecekte satışa çıkacak yeni otomobilleri hedeflediğini gösteriyor.
AB’nin yürürlükteki yaklaşımı, ISA sistemini sürücünün uygun hızı korumasına yardım eden bir destek olarak tanımlıyor. Tartışılan sistem ise yalnızca uyarı vermek yerine aracın hızlanma kabiliyetini elektronik olarak azaltabilir. Ancak uydu destekli hız sınırlama sistemi, kesinleşmiş teknik standartlara ve bağlayıcı bir uygulama tarihine henüz sahip değil. Komisyonun yayımlayacağı resmi teklif, sürücünün müdahale hakkını ve üreticilerin yükümlülüklerini belirleyecek.
