Finlandiya, nükleer yakıtı 430 metre derine gömecek Onkalo’ya işletme izni verdi

Finlandiya hükûmeti, kullanılmış nükleer yakıtın kapsüllenmesi ve kalıcı olarak depolanması için Olkiluoto’da kurulan Onkalo tesisine işletme izni verdi. Nükleer santrallerin uzun vadeli atık yönetimini ilgilendiren karar, işletmeci Posiva’nın 22 Ekim tarihli açıklamasına göre dünyada kullanılmış nükleer yakıtın nihai depolanması için verilen ilk işletme izni oluyor. Ancak tesise yakıt yerleştirme işlemi hemen başlamıyor.

Posiva, izin sonrasında devreye alma aşamasını tamamlayacak. Gerekli testleri ve incelemeleri Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu STUK’un da doğrulayıp onaylaması gerekiyor. Şirket, üretim niteliğindeki düzenli işletmenin başlangıcı için ayrıntılı bir gün açıklamıyor. Bu nedenle izin kararıyla fiilî depolama başlangıcını aynı olay olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Kararın temel dayanaklarından biri, STUK’un ağustos ayında tamamladığı olumlu güvenlik değerlendirmesi. Posiva’nın çalışmaları ise 40 yılı aşan bir araştırma, geliştirme ve inşa sürecine dayanıyor. TVO ile Fortum’un sahibi olduğu şirket, bu iki kuruluşun santrallerinde ortaya çıkan kullanılmış yakıtın yönetiminden sorumlu.

Onkalo’nun yaklaşımı, yakıtı yüzeyde süresiz olarak bekletmek yerine kayanın derinliklerine kalıcı biçimde yerleştirmeye dayanıyor. Tesisin teknik açıklamasına göre asıl depolama alanı yaklaşık 430 metre derinlikte bulunuyor. Yer altındaki en derin bölümler ise yaklaşık 455 metreye kadar uzanıyor.

Onkalo’da depolama başlamadan önce son testler tamamlanacak

Kullanılmış yakıt önce yüzeydeki kapsülleme tesisinde özel kapların içine alınacak. Ardından kapsüller yer altındaki depolama alanına taşınacak. Böylelikle yer üstündeki hazırlık süreciyle kalıcı yerleştirme işlemi, aynı tesis bütününün iki farklı aşamasını oluşturacak. Onkalo adı bugün bu bütün için de kullanılıyor.

Güvenlik tasarımı tek bir malzemeye dayanmıyor. Birbirini tamamlayan mühendislik önlemleri ile doğal kaya bariyeri birlikte değerlendiriliyor. Kullanılmış yakıtın çevreden ayrılması, bu çoklu bariyer yaklaşımı üzerinden sağlanmaya çalışılıyor. Derinlikteki kararlı kaya yapısı ve yer altı suyu koşulları da yer seçiminde incelenen unsurlar arasında bulunuyor.

Bunun yanında Onkalo başlangıçta yer altı araştırma tesisi olarak geliştirilmişti. Çalışmalar, Olkiluoto kayasının nihai depolamaya uygunluğunu doğrulamak ve uygulanacak yöntemi geliştirmek amacı taşıyordu. Bugünkü izin, bu araştırma geçmişinin ardından işletmeye hazırlıkta yeni bir aşamaya geçildiğini gösteriyor.

Posiva, düzenli işletmenin yüz yılı aşan bir döneme yayılacağını belirtiyor. Yine de başlangıcın hızını kalan güvenlik kontrolleri belirleyecek. Açıklanan karar, başka ülkelerin atıklarının otomatik olarak tesise kabul edildiği veya bütün nükleer atık türlerinin aynı yöntemle depolanacağı anlamına gelmiyor. Duyuru, Posiva’nın sahiplerinin ürettiği kullanılmış nükleer yakıt için geliştirilen çözümü kapsıyor.