Otomobillerde giderek büyüyen merkezi ekranlar, sürücünün klima ayarından radyo seçimine kadar pek çok işlemi tek noktadan yönetmesini sağlıyor. Ne var ki fiziksel düğmelerin yerini alan dokunmatik kontrollerin kullanım kolaylığı ve sürüş güvenliği üzerindeki etkisi yeniden tartışma konusu oldu. İsveçli otomobil dergisi Vi Bilägare tarafından gerçekleştirilen yeni test, aynı temel işlemlerin 2022’ye kıyasla daha uzun sürede tamamlandığını ortaya koyuyor. Test sonuçlarına göre sürücüler, ekran üzerinden verilen görevleri gerçekleştirirken dört yıl öncesine göre ortalama iki saniye daha fazla zaman harcıyor. Otoyol hızlarında iki saniyelik bu fark, otomobilin sürücünün dikkati bölünmüş durumdayken onlarca metre daha ilerlemesi anlamına geliyor.
Vi Bilägare bu konudaki ilk kapsamlı testini 2022 yılında gerçekleştirmişti. Sürücülerden kapalı bir havaalanında otoyol hızında ilerlerken klima ayarlarını değiştirmeleri, farklı bir radyo istasyonu seçmeleri ve ekran parlaklığını ayarlamaları istenmişti. Testin günlük kullanıma mümkün olduğunca yakın olması için katılımcılara ölçüm başlamadan önce kullandıkları otomobilin kontrol sistemini tanımaları için zaman da verilmişti. Böylelikle sonuçların tamamen yabancı bir arayüzle ilk kez karşılaşmanın oluşturacağı dezavantajdan etkilenmesinin önüne geçilmeye çalışıldı. Performans değerlendirilirken hem görevlerin tamamlanması için gereken süre hem de bu sırada otomobilin katettiği mesafe dikkate alındı.
Dokunmatik otomobil ekranlarında dikkat dağınıklığı artıyor
2026’da gerçekleştirilen yeni çalışma, karşılaştırmanın tutarlı kalması amacıyla 2022’deki test yöntemiyle tekrarlandı. Dört yıl önce sürücüler verilen işlemleri tamamlayana kadar otomobiller ortalama 756 metre yol alırken, yeni testte bu değer 813 metreye çıktı. Başka bir ifadeyle aynı koşullarda ve benzer görevlerde geçen süre yaklaşık iki saniye uzadı. Aradaki 57 metrelik fark tek başına küçük görünebilir, fakat sürücünün araç içi sistemlerle uğraştığı sırada dikkatinin yoldan uzaklaşması nedeniyle güvenlik açısından dikkate değer bir değişime işaret ediyor. Üstelik test, sürücülerin sistemleri önceden tanıdığı koşullarda yapıldığı için sorun yalnızca yeni bir otomobile alışma süreciyle açıklanamıyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Çalışmadaki en dikkat çekici karşılaştırmalardan biri ise yaklaşık 20 yıl önce üretilmiş Volvo V70 ile yapılıyor. 2005 model V70, döneminde multimedya sistemi için fazla sayıda fiziksel düğmeye sahip olması ve orta konsolunun karmaşık görünmesi nedeniyle eleştirilmişti. Buna rağmen aynı tür görevlerin tamamlanması sırasında otomobil yalnızca 288 metre ilerledi. Güncel otomobillerde ölçülen 813 metrelik ortalamayla karşılaştırıldığında eski sistemin sürücünün işlemleri çok daha kısa sürede tamamlamasına olanak verdiği görülüyor. Bu karşılaştırma, fiziksel düğmelerin sayısının fazla olmasının her zaman kötü bir kullanıcı deneyimi anlamına gelmediğini, dokunarak ve bakmadan kullanılabilen kontrollerin sürüş sırasında belirgin bir avantaj sağlayabildiğini gösteriyor.
Yeni testte modeller arasındaki farklar da oldukça yüksek. Mazda CX-60, tüm görevlerin tamamlanması için 1.137 metre yol katetmesiyle testin en düşük performans gösteren otomobili oldu. Bu sonuç, Mazda’nın bilgi-eğlence sistemlerinde güvenlik ve kullanım kolaylığına yönelik yaklaşımıyla da dikkat çekici bir karşıtlık oluşturuyor. Volvo ise aynı ölçümde 485 metrelik mesafeyle listenin diğer ucunda yer aldı. Buna rağmen Volvo’nun sonucu bile 2005 model V70’in 288 metrelik değerinin belirgin biçimde üzerinde kalıyor. Dolayısıyla güncel sistemlerdeki sorun yalnızca ekranın bulunması değil, temel işlevlere ulaşmak için gereken etkileşimlerin sayısı ve arayüzün sürücünün dikkatini ne ölçüde talep ettiğiyle de bağlantılı görünüyor.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
REKLAM — Bu içerikte satış ortaklığı bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantılar üzerinden yapılan alışverişlerden Teknoblog komisyon kazanabilir.
Otomobil üreticileri de son yıllarda tamamen dokunmatik kontrollere dayanan kabin tasarımlarını yeniden değerlendirmeye başladı. Audi, sık kullanılan bazı işlevlerde fiziksel kontrolleri yeniden artırmayı hedefleyen üreticiler arasında bulunuyor. Bunun yanında Vi Bilägare’nin çalışması, bilgi-eğlence ekranının gösterge panelinde daha yukarı konumlandırılmasının sürücünün gözlerini yoldan ayırdığı süreyi azaltabileceğine işaret ediyor. Bu yaklaşım, ekrandaki bilgilerin sürücünün doğal görüş alanına daha yakın kalmasını sağlarken dokunmatik arayüzlerin sunduğu yazılım esnekliğinden tamamen vazgeçilmesini de gerektirmiyor. Fiziksel düğmeler ile ekran tabanlı kontrollerin birlikte kullanıldığı düzenler, özellikle klima, ses seviyesi ve cam buğu çözücü gibi sürüş sırasında sık erişilen işlevlerde daha dengeli bir çözüm sunabilir.
Vi Bilägare’nin 2022 ve 2026 sonuçları arasındaki fark, otomobil içi teknolojinin gelişmesine rağmen temel işlevlere erişimin her zaman daha hızlı hâle gelmediğini gösteriyor. Büyük ekranlar navigasyon, kamera görüntüleri ve kapsamlı araç ayarları gibi alanlarda kullanışlı olsa da sık kullanılan kontrollerin menüler içine yerleştirilmesi sürücünün ekrana daha fazla dikkat vermesini gerektirebiliyor. Fiziksel kontroller ise işlev sayısı arttığında kabini kalabalıklaştırabiliyor, fakat kas hafızası sayesinde bazı işlemlerin gözler yoldayken yapılmasını kolaylaştırıyor. Bu nedenle testin ortaya koyduğu tablo, ekran ile fiziksel düğme arasında tek taraflı bir tercih yapmak yerine işlevlerin kullanım sıklığına göre ayrılmasının daha uygun olabileceğini düşündürüyor. 813 metrelik güncel ortalama da otomobil arayüzlerinde görsel sadeliğin tek başına kullanım kolaylığı ve sürüş güvenliği anlamına gelmediğini somut biçimde ortaya koyuyor.
