Meta, Facebook ve Instagram’ın genç kullanıcılar üzerindeki etkileri nedeniyle ABD’de onlarca eyalet tarafından açılan kapsamlı davada uzlaşmaya vardı. Şirket, çocukların kişisel verilerini izinsiz topladığı ve platformlarını gençlerin uzun süre kullanmasını teşvik edecek biçimde tasarladığı yönündeki iddiaları sonuçlandırmak için 18 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etti. Uzlaşma kapsamında Facebook ve Instagram’ın 18 yaşından küçükler tarafından kullanımına yönelik günlük süre sınırlarından gece erişim kısıtlamalarına kadar çeşitli değişiklikler de uygulanacak. Bununla birlikte anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için mahkemenin onayı gerekiyor. Meta ise uzlaşmayı kabul etmesine rağmen kendisine yöneltilen suçlamaları reddetmeyi sürdürüyor.
Anlaşmanın kullanıcılar açısından en doğrudan etkilerinden biri günlük kullanım süresinde görülecek. Meta, 18 yaşından küçük kullanıcıların hesaplarında varsayılan olarak günde iki saatlik kullanım sınırı uygulayacak ve bu sürenin artırılması yalnızca ebeveyn onayıyla mümkün olacak. Facebook ve Instagram, gece yarısı ile sabah 06.00 arasında genç kullanıcılar için varsayılan olarak kullanıma kapatılacak, fakat ebeveynler bu saatleri değiştirebilecek. Gençlere kesintisiz ekran kullanımının her 15 dakikasında açık bildirimler gösterilecek; günlük toplam kullanım 60 ve 90 dakikaya ulaştığında da hatırlatmalar yapılacak. Böylelikle anlaşma yalnızca ebeveyn denetim araçlarını artırmakla kalmıyor, uygulamaların uzun süre kesintisiz kullanımını azaltmayı hedefleyen doğrudan sınırlamalar da getiriyor.
Meta Instagram ve Facebook’ta gençler için yeni kısıtlamalar uygulayacak
Meta, TikTok ve YouTube’un benzer koşulları kabul etmesi durumunda kendi platformlarındaki kısıtlamaları daha ileri götürmeyi de taahhüt etti. Buna göre rakipler aynı kuralları uygularsa günlük varsayılan kullanım süresi iki saatten bir saate indirilecek ve gece erişim engeli 22.00 ile 07.00 arasını kapsayacak. Meta, gençlerin bu tür korumalardan gerçekten yararlanabilmesi için uygulamaların sektör genelinde benimsenmesi gerektiğini savunuyor ve özellikle TikTok ile YouTube’u aynı önlemleri almaya çağırıyor. Bu koşullu yaklaşım, gençlerin farklı sosyal medya uygulamaları arasında geçiş yaparak süre sınırlamalarını etkisiz hâle getirmesi ihtimalini de gündeme getiriyor. Ne var ki TikTok ve YouTube’un anlaşmada belirtilen şartları kabul edip etmeyeceği henüz belli değil.
18 milyar dolarlık olası ödemenin yüzde 70’i Meta tarafından 10 yıllık dönemde ödenecek ve bu kaynak eyaletlerin gençlere yönelik çevrim içi güvenlik programlarının finansmanında kullanılacak. Geriye kalan yaklaşık yüzde 30’luk bölümün, yani yaklaşık 5,3 milyar doların ödenmesi ise TikTok ve YouTube’a bağlanmış durumda. Meta bu tutarı, iki rakibinin birlikte aynı miktarda ödeme yapması, gençlere günlük bir saatlik kullanım sınırı koyması, gece erişimini kısıtlaması ve yaş doğrulama ya da yaş tespitine yönelik önlemler uygulaması hâlinde ödeyecek. Dolayısıyla anlaşmada belirtilen 18 milyar dolar, Meta’nın koşulsuz biçimde ödeyeceği sabit bir ceza anlamına gelmiyor. Şirketin kesin olarak üstlendiği bölüm toplam tutarın yüzde 70’ini oluşturuyor.
Facebook ve Instagram’ın gençlere gösterdiği içerikler ve bildirimler konusunda da dikkate değer değişiklikler yapılacak. 18 yaşından küçük kullanıcılara gece saatlerinde ve okul saatleri içinde gönderilen bildirimler varsayılan olarak engellenecek; doğrudan mesajlar ile hesap güvenliği veya kullanıcı güvenliğiyle ilgili uyarılar bu sınırlamanın dışında kalacak. Genç kullanıcıların gördüğü gönderilerde beğeni ve tepki sayıları artık gösterilmeyecek. Meta, hâlihazırda engellediği estetik cerrahi filtrelerinin yanına aşırı makyaj filtrelerini de ekleyecek. Bu değişiklikler özellikle sosyal karşılaştırma, görünüş baskısı ve sürekli uygulamaya dönme davranışıyla ilişkilendirilen bazı arayüz unsurlarının genç hesaplarında daha az görünür olmasını sağlayacak.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
REKLAM — Bu içerikte satış ortaklığı bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantılar üzerinden yapılan alışverişlerden Teknoblog komisyon kazanabilir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Adam Mosseri gençlerle ilgili Instagram verilerinin kendisine sunulmadığını mahkemede öğrendi
Instagram Reels videolarındaki sessizlikleri artık kendi kırpacak
Threads podcast dinlemeyi kolaylaştıracak yeni özelliğini test ediyor
Apple yeni Mac Studio ile 512 GB bellek ve M5 Ultra sunuyor
Apple yeni iPad mini’de OLED ekranın yanında üç yenilik daha hazırlıyor
Algoritmik içerik önerileri konusunda ise daha sınırlı bir düzenleme bulunuyor. Meta, 18 yaşından küçük kullanıcılara Facebook ve Instagram’da yalnızca gerçekten takip ettikleri hesapların gönderilerini görebilecekleri algoritmik olmayan bir akış seçeneği sunacak ve bu seçeneği belirli aralıklarla hatırlatacak. Ebeveynler ve veliler de gençlerin hesaplarında bu akışı varsayılan hâle getirebilecek. Benzer biçimde otomatik video oynatma kapatılabilecek; bu durumda bir videonun başlaması için kullanıcının dokunması veya kaydırması gerekecek. Ebeveynlere otomatik oynatmayı varsayılan olarak kapatma seçeneği de verilecek. Buna rağmen öneri algoritmalarının genç hesaplarında başlangıçtan itibaren tamamen devre dışı bırakılmaması, çocuk güvenliği alanında çalışan kuruluşların anlaşmaya yönelttiği temel eleştirilerden biri oldu.
Zararlı içeriklerin bildirilmesi için gençlere yönelik geliştirilmiş bir mekanizma da hazırlanacak. Meta, bu sistem üzerinden gelen bildirimlerin yüzde 90’ına altı saat içinde yanıt vermeyi taahhüt ediyor. Bunun yanında şirket, bir hesabın 18 yaşından küçük biri tarafından kullanılıp kullanılmadığını daha etkin biçimde belirlemek ve 13 yaşından küçük kullanıcıları platformlarından çıkarmak için ek önlemler uygulayacak. Bu süreçlerin denetlenmesi amacıyla bağımsız bir denetçi görevlendirilecek. California Başsavcısı Rob Bonta’nın ofisine göre Meta ayrıca güvenlik özellikleri konusunda gelecekte yanlış, yanıltıcı veya aldatıcı açıklamalar yapmasını engelleyen bir mahkeme kararına tabi olacak.
Davanın geçmişi 2023’e uzanıyor. Bonta ve çok sayıda eyalet başsavcısı, iki yıl süren soruşturmanın ardından Meta’ya dava açmış ve şirketin gençlerin platformları zorlayıcı biçimde ve uzun süre kullanmasına yol açabilecek psikolojik açıdan yönlendirici ürün özellikleri tasarladığını öne sürmüştü. Başsavcılar, Meta’nın bu özellikleri kullanırken kamuoyuna ürünlerinin gençler için güvenli ve uygun olduğu yönünde yanıltıcı açıklamalar yaptığını da iddia etmişti. Bunun yanında şirketin ebeveyn izni olmaksızın çocuklara ait kişisel verileri bilerek topladığı, böylece ABD’deki Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası’nı ihlal ettiği ileri sürülmüştü. İddialar arasında bu verilerin üretken yapay zekâ ve makine öğrenimi modellerinin eğitiminde kullanılması da bulunuyordu; Meta ise anlaşmada herhangi bir hukuka aykırı davranışı kabul etmedi.
Dava Ağustos 2026’da duruşma aşamasına geçmişti. Tarafların uzlaşması, Instagram Başkanı Adam Mosseri’nin yeniden tanık kürsüsüne çıkmasından önce gerçekleşti. Çocukların dijital ortamdaki hakları için çalışan Fairplay for Kids’in İcra Direktörü Josh Golin, mali yaptırımın yanında uyku saatlerini korumaya dönük kısıtlamalar gibi değişiklikleri olumlu karşıladı. Buna rağmen Golin, çocukları zararlı içeriklere veya kötü niyetli kişilere yönlendirebilen öneri algoritmalarının varsayılan olarak kapatılmamasını eleştirdi. Kuruluş, anlaşmanın zararlı özellikleri doğrudan sınırlandırmak yerine ebeveyn araçlarına ve kullanıcıları ara vermeye teşvik eden bildirimlere fazla ağırlık verdiği görüşünde.
Common Sense Media’nın kurucusu ve CEO’su James P. Steyer da gece ve okul saatlerindeki bildirim kısıtlamaları, beğeni sayılarının kapatılması, güzellik filtrelerine getirilen sınırlamalar ve kullanım süresi kontrollerini olumlu değerlendirdi. Steyer buna karşılık bu tür korumaların yalnızca Meta’nın vereceği taahhütlere bırakılmaması, mümkün olduğunca yasal düzenlemelere dönüştürülmesi gerektiğini belirtti. California’da gündemde bulunan AB 2 ve AB 1709 düzenlemelerine de bu nedenle dikkat çekti. Uzlaşma, Facebook ve Instagram’daki genç hesaplarının günlük kullanımından bildirimlere, içerik akışından yaş tespitine kadar geniş bir alanda somut değişiklikler getiriyor. Buna rağmen öneri algoritmalarının varsayılan biçimde açık kalması ve daha sıkı kısıtlamaların TikTok ile YouTube’un katılımına bağlanması, anlaşmanın genç kullanıcıların sosyal medya deneyimi üzerindeki etkisinin uygulamada nasıl şekilleneceğini belirleyecek başlıca noktalar arasında bulunuyor.
