NASA, yörüngesi giderek alçalan Neil Gehrels Swift Gözlemevi’nin çalışma ömrünü uzatmayı amaçlayan kurtarma planını iptal etti. Katalyst Space tarafından geliştirilen LINK uzay aracının Swift ile kenetlenerek gözlemevini daha yüksek bir yörüngeye taşıması planlanıyordu. Ne var ki LINK’te temmuz ayının sonlarında ortaya çıkan yönelim kontrolü sorunu giderilemedi ve NASA, planlanan yörünge yükseltme operasyonunun gerçekleştirilemeyeceğini açıkladı. Bu kararla birlikte 2004’ten beri görev yapan Swift’in 2026’nın ilerleyen aylarında Dünya atmosferine yeniden girmesi ve büyük ölçüde yanarak parçalanması bekleniyor. Görev başarıya ulaşsaydı gözlemevinin operasyon süresinin yaklaşık 10 yıl daha uzatılması mümkün olabilecekti.
LINK’in yaşadığı sorun ilk olarak uzay aracının yörüngedeki konumunu ve yönünü gerektiği gibi kontrol edememesiyle kendini gösterdi. Araç kontrolsüz biçimde dönmeye başlayınca Dünya ile iletişim de kesintili hâle geldi. Bunun yanında LINK’in itki sisteminin bazı işlevlerinde kayıp yaşandığı bildirildi. NASA ve Katalyst Space geçen ay sorunlara rağmen aracın Swift’e ulaşabileceği ve görevin temel hedefini yerine getirebileceği konusunda umutlu bir tablo çizmişti. Gelinen noktada ise teknik problemlerin gözlemevinin yörüngesini güvenli biçimde yükseltmeye izin vermediği anlaşılıyor.
Swift Boost adı verilen görev, hazırlık süresi açısından da alışılmış NASA projelerinden farklı koşullara sahipti. Katalyst Space’e LINK uzay aracını tasarlamak ve göreve hazırlamak için bir yıldan kısa süre verilmiş, araç temmuz ayının başında uzaya gönderilmişti. NASA Genel Merkezi Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman, projenin en başından itibaren yüksek risk ve yüksek getiri içeren bir görev olarak değerlendirildiğini belirtti. Daha önce benzeri gerçekleştirilmemiş operasyon, yörüngesi hızla irtifa kaybeden bir bilim uydusunu kısa sürede geliştirilen başka bir araçla kurtarmayı hedefliyordu. Swift’in yörüngesindeki bozulmanın son yıllarda artan Güneş etkinliği nedeniyle hızlanması da ekibin kullanabileceği zamanı ciddi biçimde sınırlandırdı.
Swift gözlemevinin yörüngesi neden hızla alçalıyor?
Alçak Dünya yörüngesinde bulunan uydular, atmosferin son derece seyrek üst katmanlarında bile sürtünmenin etkisi altında kalıyor. Güneş etkinliğinin yükseldiği dönemlerde Dünya’nın üst atmosferi ısınıp genişlediği için bu sürtünme daha belirgin hâle gelebiliyor. Bunun sonucunda uydular daha hızlı irtifa kaybedebiliyor ve yeterli itki kapasitesine sahip olmayan araçların yörüngelerini koruması güçleşiyor. Swift de son yıllardaki yüksek Güneş etkinliğinin etkilediği uzay araçları arasında bulunuyor. LINK görevinin zaman açısından kritik hâle gelmesinin temel nedenlerinden biri de gözlemevinin kalan yörünge ömrünün giderek kısalmasıydı.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
NASA, Swift’i 2004 yılında özellikle gama ışını patlamalarını incelemek amacıyla uzaya göndermişti. Bununla birlikte gözlemevinin kullanım alanı geçen 20 yılı aşkın süre içinde genişledi ve Swift farklı türde geçici gök olaylarının izlenmesinde kullanılan bir araca dönüştü. Uzaydaki ani bir olayın tespit edilmesinin ardından hızlı biçimde gözlem yapabilmesi, astronomların kısa süreli kozmik olaylar hakkında kritik verileri olay devam ederken elde etmesine yardımcı oluyor. Gama ışını patlamalarının yanı sıra çeşitli yüksek enerjili olayların ve değişken kaynakların takibinde kullanılan gözlemevi, farklı dalga boylarında çalışan cihazları sayesinde başka teleskoplardan gelen bulguların tamamlanmasına da katkıda bulunuyor. Bu nedenle Swift’in kaybı yalnızca uzun süredir çalışan bir uzay teleskobunun görevini tamamlaması anlamına gelmeyecek, hızlı gelişen kozmik olayların takibinde kullanılan mevcut kapasiteyi de azaltacak.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
REKLAM — Bu içerikte satış ortaklığı bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantılar üzerinden yapılan alışverişlerden Teknoblog komisyon kazanabilir.
NASA, Swift’in ömrünü uzatma girişiminin başarısız olması sonrasında ani kozmik olaylara hızlı tepki verebilecek yeni seçenekleri değerlendirmeye öncelik vereceğini belirtiyor. Bu süreçte mevcut uzay görevlerinin Swift’in oluşturacağı boşluğun bir bölümünü doldurması planlanıyor. Bununla birlikte Swift’in aynı platform üzerinde hızlı hedefleme ve çoklu dalga boyunda gözlem yetenekleri sunması, tüm işlevlerinin tek bir görevle doğrudan karşılanmasını güçleştiriyor. Dolayısıyla kurumun önündeki konu yalnızca yeni bir teleskop geliştirmekten ibaret değil; astronomik uyarıların ardından kısa sürede gözlem yapabilecek araçların ve operasyon süreçlerinin de korunması gerekiyor. Swift’in atmosferdeki sonuna yaklaşması, uzun süreli bilim görevlerinde yörünge bakımının giderek daha fazla dikkate alınması gereken bir unsur olduğunu da gösteriyor.
LINK ise yörünge yükseltme işlemini yapamayacak olmasına rağmen görevini hemen sonlandırmayacak. NASA ve Katalyst Space, uzay aracının Swift ile buluşma girişimini sürdürmesini ve bu operasyon sırasında mümkün olduğunca fazla veri toplamasını planlıyor. Kenetlenme ve yörünge yükseltme hedefleri artık gündemde bulunmasa da iki aracın birbirine yaklaşması sırasında elde edilecek navigasyon, yönelim ve operasyon verileri gelecekteki uydu servis görevlerinde kullanılabilecek. Özellikle hâlihazırda yörüngede bulunan uydulara yaklaşma ve servis verme çalışmaları açısından gerçek uçuş koşullarından elde edilen veriler, teknik sorunların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir. Böylece Swift Boost görevi ana hedefini gerçekleştiremese de LINK’in kalan operasyonları farklı uzay araçlarına servis verilmesine yönelik çalışmalar için pratik sonuçlar sağlayabilir.
NASA Yöneticisi Jared Isaacman da ortaya çıkan tablonun ekibin hedeflediği sonuç olmadığını, buna rağmen görevin denenme gerekçesinin geçerliliğini koruduğunu söyledi. Isaacman, ekibin Swift’e daha fazla bilimsel çalışma süresi kazandırabilmek için çok kısa zamanda hareket ettiğini ve aynı süreçte gelecekteki uydu servis operasyonlarında kullanılabilecek yeteneklerin geliştirildiğini belirtti. NASA, LINK’in Swift ile buluşma girişiminden elde edilebilecek verileri inceleyerek bunları sonraki görevlerde kullanmayı hedefliyor. Buna rağmen görevin temel ölçütü olan Swift’in yörüngesinin yükseltilmesi gerçekleştirilemeyecek ve gözlemevinin atmosferik yeniden giriş süreci devam edecek. Yaklaşık 22 yıllık çalışma süresinin ardından Swift’in kaybı bilimsel gözlem kapasitesinde bir eksilme yaratırken, başarısız kurtarma girişiminden çıkarılacak teknik dersler gelecekte benzer durumdaki uydulara müdahale yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
