Ticaret Bakanlığı, Yenilenmiş Ürünler Hakkında Yönetmelik Taslağını ilgili tarafların görüşüne sundu. Taslak, yenilenmiş ürün satışında bugün geçerli olan çerçeveyi genişletiyor ve televizyonları kapsama ekliyor. Böylece cep telefonu, tablet, akıllı saat, bilgisayar, oyun konsolu ve modem için uygulanan kurallar, televizyon tarafına da uzanıyor. Bununla birlikte Bakanlık, yenileme sürecini kayıt altına almak için Yenilenmiş Ürün Bilgi Sistemi, yani YÜBİS uygulamasını da devreye almayı planlıyor.
Bugünkü uygulamada Ticaret Bakanlığı, yenilenmiş ürün tarafında cep telefonu, tablet, akıllı saat, bilgisayar, oyun konsolu ve modemleri ayrı bir başlık altında tanımlıyor. Bakanlığın bilgilendirme metinlerinde, bu ürünlerin yetkilendirilmiş merkezlerde yenilenip sertifikalandırıldıktan sonra satışa çıktığı bilgisi yer alıyor. Bunun yanı sıra yenilenmiş ürünler için en az 1 yıl garanti şartı da korunuyor. Yeni taslak, televizyonları bu kapsama ekleyerek sertifikalı ikinci el elektronik pazarının alanını büyütüyor.
Taslak metne göre Bakanlık, yenilenmiş ürünlere ilişkin kayıt ve izleme tarafında dijital takibi güçlendirecek. Buna göre yenileme işlemleri, Bakanlığın belirlediği düzenlemelere uygun biçimde YÜBİS üzerinden yürütülecek. Ayrıca sistemin üreteceği elektronik sertifika tüketiciye verilecek ve bu adım zorunlu olacak. Öte yandan Bakanlık, bu sistemle yalnızca satış anını değil, yenileme sürecinin farklı aşamalarını da görünür hale getirmeyi hedefliyor.
YÜBİS üzerinden yetkili satıcı, yerinde yenileme noktası, yetkilendirme bilgisi, kayıp-kaçak ve çalıntı ürün sorgusu, veri trafiği kontrolü ile belge geçerliliği takip edilecek. Bunun yanı sıra yeterlilik belgesi ve yenileme yetki belgesi geçerlilik durumu da sistem içinde sorgulanacak. Taslak, bu verilerin gerekli bölümlerini tüketicinin erişimine açıyor. Böylece ürünün geçmişine ilişkin bazı bilgiler satış öncesinde kontrol edilebilecek.
Taslak tüketici haklarını ve kayıt takibini genişletiyor
Taslak, yalnızca sisteme yeni ürün eklemiyor, yenileme merkezleri ve satıcılar için yeni yükümlülükler de getiriyor. Buna göre yenileme merkezleri, yetkili satıcılar, yerinde yenileme noktaları ve Bakanlığın belirlediği diğer bilgi ve belgeler YÜBİS’e kaydedilecek. Bununla birlikte yetki belgeli merkezler, yenilediği ürünlere ilişkin üretici veya ithalatçı tarafından hazırlanan Türkçe tanıtma ve kullanma kılavuzlarını kendi internet sitesinde bulunduracak. Tüketici talep ettiğinde, yenileme merkezi bu kılavuzu yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla teslim edecek.
Kılavuz tarafında ek bir yükümlülük daha yer alıyor. Buna göre yenileme işlemi gören ürünün tanıtma ve kullanma kılavuzunda değişiklik gerekirse, bu değişikliğe ilişkin bilgilendirmenin yapıldığını yenileme merkezi ispat edecek. Ayrıca yetkili satıcıların kredi kartıyla yaptığı satışlar, yenileme merkezine ait sanal POS üzerinden gerçekleşecek. Bunun yanı sıra taslak, yenilenmiş bir ürünün yeniden yenilenebilmesi için satış tarihinden sonra en az 30 gün geçmesini şart koşuyor.
Taslak, yenileme yetki belgesi tarafında da koşulları ayrıntılandırıyor. Buna göre yenileme yetki belgesi almak isteyen işletme, Bakanlığın belirlediği ölçütlere uygun biçimde alınmış yeterlilik belgesine sahip olacak ve sermaye şirketi niteliği taşıyacak. Bununla birlikte Bakanlık, denetim ve inceleme sonucunda verilecek uyarı, askıya alma veya iptal kararlarını değerlendirmek için 5 üyeli bir komisyon kuracak. Komisyon, yetki belgesiyle ilgili işlemlerde karar sürecine eşlik edecek.
Elektronik kimlik bilgisi taşıyan kullanılmış malların yenilenebilmesi için de ek şartlar yer alıyor. Buna göre ürünün e-Devlet’te bulunan beyaz liste içinde yer alması gerekecek. Bunun yanı sıra ürün için en az 1 yıl öncesine ilişkin veri, ses ya da kısa mesaj kullanım trafiği aranacak. Taslak, bu başlıkla birlikte yenileme sürecine girecek ürünün geçmiş kullanım izlerini de şartlar arasına yazıyor.
Kullanılmış malın değerleme işlemi, ürünün yenileme merkezine, yerinde yenileme noktasına ya da yetkili satıcıya teslim edildiği veya ulaştığı tarihi izleyen 3 iş günü içinde tamamlanacak. Buna göre malın bedeli ile varsa indirim, kupon gibi taahhüt edilen faydalar, tüketicinin değerlemeyi kabul ettiğine ilişkin onayın verildiği gün sağlanacak. Öte yandan takas içeren sözleşmelerde bu faydalar, tüketicinin işleme ilişkin yükümlülüklerini yerine getirdiği gün verilecek. Taslak, ödeme ve fayda aktarımı tarafında süreyi açık biçimde belirliyor.
Tüketici hakları başlığında en önemli değişikliklerden biri cayma hakkı tarafında görünüyor. Taslak, mesafeli satışlarda uygulanan 14 günlük cayma hakkını diğer satış yöntemlerine de yayıyor. Buna göre yenilenmiş ürün satışında, mesafeli sözleşmeler için ilgili yönetmelik hükümleri uygulanacak. Ayrıca diğer yöntemlerle kurulan sözleşmelerde de tüketici, 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilecek.
Taslak yönetmeliğin, yayımdan sonra 3 ay içinde yürürlüğe girmesi planlanıyor. Böylece 22 Ağustos 2020’de yürürlüğe giren ilk yönetmeliğin ardından gelen 2021 ve 2024 değişikliklerine bir halka daha eklenmiş olacak. Bunun yanı sıra 2024’te yapılan düzenlemelerde, elektronik kimlik bilgisi bulunan kullanılmış ürünlerin Bakanlık bilgi sistemine kaydı yönünde atılan adım bu taslakta daha ayrıntılı hale geliyor. Televizyonların kapsama eklenmesiyle birlikte taslak; kayıt, sertifika, sorgulama, ödeme, cayma hakkı ve belge yükümlülüklerini tek metinde topluyor.
