Bilim insanları, Güneş’in 11 yıllık manyetik döngüsü içinde güçlü uzay hava olaylarının sona erdiği gizli bir kapanış sinyali buldu. Araştırma ekibi, bu sinyal sırasında kaydedilen güneş lekelerini inceleyerek sonraki döngünün şiddetini altı ila yedi yıl önceden hesaplayabilecek. Böylece uydu operatörleri, GPS hizmetleri ve elektrik şebekeleri yüksek risk taşıyan yıllara daha erken hazırlanabilecek. Yöntem, tek tek fırtınaların tarihini değil, gelecek döngünün genel gücünü öngörüyor.
University of Warwick bünyesinde çalışan fizik profesörü Sandra Chapman ve ekibi, Güneş etkinliğinin yavaşça azalmadığını belirledi. Araştırmacılar, büyük güneş patlamalarıyla güçlü koronal kütle atılımlarının her döngünün belirli bir aşamasında keskin biçimde azaldığını gördü. Ekip bu aşamayı “switch-off”, yani kapanış noktası olarak adlandırdı. Ayrıca kapanış anındaki güneş lekesi sayısıyla bir sonraki döngünün tepe değeri arasında güçlü bir bağlantı kurdu.
Chapman ve çalışma arkadaşları bulguları 21 Temmuz 2026 tarihinde Birmingham’da düzenlenen Royal Astronomical Society National Astronomy Meeting etkinliğinde sundu. Araştırma, mevcut Güneş döngüsünün bitmesini beklemeden sonraki döngünün gücünü hesaplamayı amaçlıyor. Bugünkü yöntemler çoğunlukla Güneş’in en sakin evresi olan güneş minimumunu temel alıyor. Yeni hesaplama ise kapanış noktasını kullandığı için tahmin süresini birkaç yıl öne çekiyor.
Güneş lekeleri, Güneş yüzeyindeki yoğun manyetik alan bölgelerini oluşturuyor ve güçlü patlamaları besleyen enerjiyi topluyor. Bu bölgelerde gerçekleşen patlamalar, uzaya yüksek enerjili parçacıklar ve büyük plazma bulutları gönderebiliyor. Yüklü parçacıklar Dünya çevresine ulaştığında GPS bağlantıları, uydu haberleşmesi, radyo iletişimi ve elektrik şebekeleri zarar görebiliyor. Bunun yanı sıra üst atmosferin yoğunluğu değiştiğinde alçak yörüngedeki uydular daha fazla sürtünmeyle karşılaşabiliyor.
Araştırmacılar kapanış sinyaliyle sonraki döngünün gücünü hesaplıyor
Yeni yöntemin temelinde Chapman’ın daha önce geliştirdiği “sunclock” modeli yer alıyor. Model, farklı uzunluklara sahip Güneş döngülerini ortak bir zaman ölçeğine taşıyor ve etkinlik aşamalarını karşılaştırıyor. Araştırmacılar bu sayede en güçlü uzay hava olaylarının hangi noktada sona erdiğini daha açık biçimde izliyor. Kapanış aşamasında kalan güneş lekelerinin sayısı, sonraki döngünün ulaşacağı en yüksek etkinlik seviyesi hakkında erken bilgi veriyor.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
Teknoblog'un satış ortaklıkları vardır. Bunlar, editoryal içeriği etkilemez, ancak Teknoblog, satış ortaklığı bağlantıları üzerinden satın alınan ürünler için komisyon kazanabilir.
Bilim insanları kapanış noktasını, güneş lekelerinin yaklaşık 15 derece enlemin altına ilerlediği dönemle ilişkilendiriyor. Güneş’in farklı enlemleri farklı hızlarda döndüğü için manyetik alan çizgileri zaman içinde bükülüyor. Bu hareket, büyük patlamaları ve koronal kütle atılımlarını besleyen manyetik enerjiyi artırıyor. Aktif bölgeler ekvatora yaklaştığında dönüş hızları arasındaki fark azalıyor ve manyetik alanı geren mekanizma zayıflıyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
2026 tam Güneş tutulması Avrupa’yı gün batımında karartacak
NASA, Psyche’nin Mars geçişinden büyüleyici görüntüler paylaştı
Perseid meteor yağmuru 13 Ağustos’ta Ay’sız zirve yapacak
SpaceX’in yeni Starship denemesi motorlar ateşlendikten sonra iptal edildi
NASA, Dünya’ya düşme riski taşıyan Swift teleskobunu kurtarmaya çalışıyor
Araştırma ekibi, en güçlü koronal kütle atılımlarının kapanış noktasından sonra keskin biçimde azalmasını bu değişimle açıklıyor. Böylece kapanış sinyali yalnızca mevcut döngünün son bölümünü göstermiyor, sonraki döngüye ilişkin ölçülebilir bir ipucu da sağlıyor. Mevcut Güneş döngüsünün bu aşamaya yaklaşık iki yıl içinde ulaşması bekleniyor. Ekip o tarihte doğrudan gözlem verilerini kullanarak tahmini yeniden hesaplayacak.
İlk hesaplamalar, Solar Cycle 26 sırasında en yüksek güneş lekesi sayısının yaklaşık 100 ile 120 arasında kalabileceğini gösteriyor. Bu tahmin, gelecek döngünün mevcut Solar Cycle 25 ile benzer veya daha düşük bir etkinlik gösterebileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar henüz Solar Cycle 25’in gerçek kapanış verisini kullanmadığı için sayılar değişebilir. Ekip daha güçlü ve daha zayıf senaryoların hâlâ hesaplamalar içinde bulunduğunu belirtiyor.
Kapanış noktası yaklaşık iki yıl sonra oluştuğunda araştırmacılar Solar Cycle 26 için daha kesin bir tahmin hazırlayacak. Bu hesap, belirli bir güneş patlamasının gününü veya saatini yıllar öncesinden vermeyecek. Bunun yerine gelecek döngü boyunca karşılaşılabilecek genel uzay hava riskini gösterecek. Dolayısıyla günlük fırtına uyarıları yine yakın zamanlı Güneş gözlemlerine ve uzay hava ölçümlerine dayanacak.
Uydu üreticileri, uzun vadeli tahminleri kullanarak radyasyon korumasını ve görev sürelerini daha erken planlayabilecek. Operatörler, yüksek Güneş etkinliği beklenen yıllarda hassas uydu işlemlerini farklı tarihlere taşıyabilecek. Elektrik şirketleri ise şebekelerini güçlü jeomanyetik fırtınalara karşı önceden kontrol edebilecek. GPS, radyo ve uydu bağlantısı sağlayan kuruluşlar da risk taşıyan dönemler için yedek sistem hazırlayabilecek.
NOAA ve NASA, Güneş döngüsü tahminlerini uzay araçlarının yörünge ömrünü ve görev operasyonlarını planlarken kullanıyor. Güneş etkinliği arttığında üst atmosfer genişliyor ve alçak yörüngedeki uydular üzerinde daha güçlü sürtünme oluşturuyor. Bu değişim, bazı uyduların irtifa kaybetmesine ve daha fazla yakıt harcamasına yol açabiliyor. Uzun vadeli etkinlik tahmini bu nedenle yalnızca iletişim sistemlerini değil, uydu ömrü hesaplarını da ilgilendiriyor.
Yeni çalışma, internetin veya GPS’in hangi tarihte kesileceğini söyleyen kesin bir takvim sunmuyor. Buna karşılık kapanış sinyali, gelecek Güneş döngüsünün genel şiddetini yıllar öncesinden hesaplamak için yeni bir ölçüm sağlıyor. Araştırmacılar modeli Solar Cycle 25’in kapanış verileriyle sınadıktan sonra Solar Cycle 26 tahminini güncelleyecek. Bilim insanları bu aşamanın yaklaşık iki yıl içinde gerçekleşmesini bekliyor.
