Microsoft, uzun vadeli arşivleme ihtiyaçlarına yanıt vermek amacıyla cam tabanlı yeni bir veri depolama teknolojisi üzerinde çalışıyor. “Project Silica” adı verilen araştırma girişimi kapsamında geliştirilen sistem, lazerle işlenmiş silika cam plakalar üzerinde verilerin 10 bin yıla kadar saklanabileceğini öne sürüyor. Şirketin paylaştığı teknik bilgilere göre, normal saklama koşullarında bu sürenin daha da uzayabileceği ifade ediliyor. Buna rağmen söz konusu teknoloji henüz erken aşamada bulunuyor ve yaygın kullanıma sunulmuş bir ürün niteliği taşımıyor.
Project Silica’nın temelinde, verilerin küçük ve dayanıklı bir cam plaka içerisine yüksek hızlı lazerler yardımıyla işlenmesi yer alıyor. Geleneksel manyetik diskler ya da optik medyalar zamanla fiziksel aşınma, manyetik bozulma veya çevresel etkenler nedeniyle veri kaybı riski taşırken, silika camın nem, elektromanyetik alan ve yüksek sıcaklık gibi faktörlere karşı daha dayanıklı olduğu belirtiliyor. Microsoft, hakemli Nature dergisinde yayımlanan bir bilimsel makaleye atıfta bulunarak, verilerin güvenilir biçimde yazılabildiğini, okunabildiğini ve çözümlenebildiğini ortaya koyduğunu aktarıyor.
Microsoft Project Silica ile hangi avantajları sunuyor?
Teknolojinin çalışma prensibi, dijital bitlerin sembollere dönüştürülmesi ve bu sembollerin “voxel” adı verilen üç boyutlu mikroskobik noktalara haritalanmasına dayanıyor. CD boyutlarına yakın kare bir silika cam plaka içine, güçlü lazer darbeleriyle bu voxel katmanları işleniyor. Veriler camın sadece yüzeyine değil, kalınlığı boyunca farklı katmanlara yazılıyor. Böylece üç boyutlu bir depolama mimarisi elde ediliyor.
Veri geri çağırma süreci ise iki aşamadan oluşuyor. İlk olarak, gelişmiş mikroskopi sistemleri cam plakanın her katmanının görüntüsünü yakalıyor. Ardından yazılım, bu desenleri yeniden yapılandırıyor ve yapay zekâ destekli bir kod çözücü, fiziksel işaretleri yeniden dijital verilere dönüştürüyor. Burada dikkat çeken unsur, bilginin fiziksel olarak cam içinde saklanmasına rağmen anlamlı verilere dönüşümünün matematiksel modeller ve algoritmalar aracılığıyla sağlanması. Bu durum, uzun vadeli erişilebilirlik açısından yazılım ve teknik dokümantasyonun korunmasını da kritik hale getiriyor.
Microsoft, silika camın yaklaşık 290 derece Celsius sıcaklıkta dahi 10 bin yıldan fazla veri tutma kapasitesine sahip olduğunu belirtiyor. Bunun yanında, geleneksel depolama çözümlerinde görülen periyodik donanım yenileme ve veri taşıma ihtiyacının azalabileceği ifade ediliyor. Büyük ölçekli arşivler, kamu kurumları, araştırma merkezleri ve kültürel miras kuruluşları açısından bu yaklaşım, daha az medya değişimi ve daha düşük bakım gereksinimi anlamına gelebilir. Buna rağmen, uzun süreli arşiv yönetiminde disiplinli yedekleme, doğrulama ve çoğaltma süreçlerinin gerekliliği ortadan kalkmıyor.
Öte yandan, teknolojinin ölçeklenebilirliği önemli bir soru işareti olarak öne çıkıyor. Lazerle yazma işleminin hızının artırılması gerekiyor; zira büyük veri hacimlerinin işlenmesi mevcut gösterim sistemleriyle sınırlı kalabilir. Bununla birlikte, okuma cihazlarının özel donanım gerektirmesi ve bu ekosistemin maliyet yapısı, kurumsal kullanıcılar için belirleyici faktörler arasında yer alacak. Her ne kadar laboratuvar sonuçları umut verici olsa da, geniş çaplı üretim ve standartlaşma süreçleri tamamlanmadan ticari yaygınlık kazanması zor görünüyor.
Uzun vadeli erişim konusu da ayrı bir değerlendirme gerektiriyor. Cam plaka binlerce yıl dayanabilse bile, gelecekte bu verilerin okunabilmesi için teknik spesifikasyonların, kod çözücü algoritmaların ve uyumlu yazılımların korunması gerekiyor. Buna ek olarak, arşiv kurumlarının farklı ortamlarda çoklu kopya stratejilerini sürdürmesi, olası risklere karşı güvenli bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Teknoblog, teknoloji gündemini farklı platformlarda düzenli biçimde paylaşıyor. WhatsApp kanalında öne çıkan haberleri anlık olarak aktarıyor, Google Haberler üzerinden güncel içerikleri sunuyor, Instagram ve X hesaplarında dikkat çeken başlıkları özetliyor, YouTube kanalında ise ürün incelemeleri ve detaylı anlatımlarla içeriği tamamlıyor.
