Dijital arşivleme alanında uzun yıllardır gazeteciler, akademisyenler ve araştırmacılar için önemli bir kaynak olarak görülen Internet Archive, son dönemde yayıncılarla yaşanan yeni bir gerilimin merkezinde yer alıyor. Silinmiş sosyal medya paylaşımlarına ulaşma, geçmişte yayımlanmış haberleri inceleme ya da akademik metinlere arka plan bilgisi sağlama gibi alanlarda sıkça kullanılan bu kâr amacı gütmeyen platform, yapay zekâ teknolojilerinin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte farklı bir tartışmanın konusu hâline gelmiş durumda. Özellikle büyük medya kuruluşları, Internet Archive üzerinden içeriklerine dolaylı yoldan erişilebildiği gerekçesiyle platformun tarama faaliyetlerini kısıtlamaya başladı.
Bu yaklaşımın temelinde, yapay zekâ şirketlerinin büyük ve düzenli veri havuzlarına duyduğu yoğun ilgi yer alıyor. The Guardian’ın ticari ilişkiler ve lisanslamadan sorumlu yöneticisi Robert Hahn, Nieman Lab’e yaptığı açıklamada, yapay zekâ alanında faaliyet gösteren şirketlerin hazır ve yapılandırılmış içerik veritabanlarını tercih ettiğini belirtti. Hahn’a göre Internet Archive’ın sunduğu API altyapısı, bu şirketler açısından cazip bir giriş noktası olarak görülüyordu ve telifli içeriklerin izinsiz şekilde çekilmesi riskini barındırıyordu.
Internet Archive, yayıncılar ve yapay zekâ şirketleri arasındaki kavganın en yeni cephesi oldu
Benzer bir adım The New York Times tarafından da atıldı. Gazete yönetimi, Wayback Machine üzerinden arşivlenen içeriklerin yapay zekâ şirketleri tarafından yetkisiz biçimde erişilebilir olmasını gerekçe göstererek Internet Archive’ın botlarını engellediğini doğruladı. Öte yandan abonelik odaklı yayın politikasıyla bilinen Financial Times ile çevrim içi tartışma platformu Reddit de, arşivleme kapsamını sınırlayan uygulamalara yönelen kuruluşlar arasında yer aldı. Bu kararlar, dijital arşivleme ile içerik sahipliği arasındaki dengenin yeniden sorgulandığını ortaya koyuyor.
Söz konusu gelişmeler, medya kuruluşlarının yapay zekâ şirketlerine karşı açtığı davalarla birlikte değerlendirildiğinde daha geniş bir tabloyu işaret ediyor. Son yıllarda birçok yayıncı, içeriklerinin büyük dil modellerinin eğitimi için izinsiz biçimde kullanıldığı gerekçesiyle hukuki yollara başvurdu. The New York Times ve Center for Investigative Reporting, OpenAI ve Microsoft’a karşı dava açarken, The Wall Street Journal ile New York Post Perplexity’ye yönelik benzer bir süreç başlattı. Bunun yanında The Atlantic, The Guardian ve Politico’nun da aralarında bulunduğu bir grup yayıncı Cohere’a dava açtı. Penske Media’nın Google’a karşı açtığı dava ile New York Times ve Chicago Tribune’ün Perplexity’ye yönelik başvuruları da bu alandaki gerilimin boyutunu gösteriyor.
Her ne kadar bazı medya kuruluşları, arşivlerini yapay zekâ eğitimi için lisanslayarak finansal anlaşmalar yapmayı tercih etse de, bu modellerin genellikle doğrudan yayıncıları kapsadığı ve içerik üreticilerinin haklarını yeterince gözetmediği yönünde eleştiriler bulunuyor. Bunun yanında telif hakkı ve korsan kullanım tartışmaları yalnızca gazetecilikle sınırlı kalmıyor; edebiyat, görsel sanatlar ve müzik gibi yaratıcı alanlarda da benzer itirazlar gündeme geliyor. Internet Archive’ın kamusal bilgiye erişim misyonu ile içerik sahiplerinin haklarını koruma çabası arasındaki denge, önümüzdeki dönemde daha yoğun tartışmalara sahne olacak gibi görünüyor.
Teknoblog, teknoloji gündemini farklı platformlarda düzenli biçimde paylaşıyor. WhatsApp kanalında öne çıkan haberleri anlık olarak aktarıyor, Google Haberler üzerinden güncel içerikleri sunuyor, Instagram ve X hesaplarında dikkat çeken başlıkları özetliyor, YouTube kanalında ise ürün incelemeleri ve detaylı anlatımlarla içeriği tamamlıyor.
