İngiltere’de yapay zekâ krizi: Telif yasası sanatçı tepkileri sonrası ertelendi

İngiltere hükümetinin yapay zekâ şirketlerinin telif hakkıyla korunan içerikleri kullanarak model eğitmesine olanak tanıyabilecek tartışmalı veri düzenlemesi beklenenden daha uzun bir sürece yayılabilir. The Financial Times tarafından aktarılan bilgilere göre, hükümet iki ay süren danışma sürecinin ardından telif konusundaki düzenlemeyi şimdilik erteleme kararı aldı. Sürece yakın kaynaklar, telif haklarının düzenlenmesinin “ilerleyen bir tarihe bırakılacağını” ifade ediyor. Böylece teknoloji şirketleri ile yaratıcı sektör arasındaki hassas dengeyi etkileyen yasa taslağının kısa vadede yasalaşması ihtimali zayıflamış görünüyor.

Danışma sürecinde yayınevleri, müzik endüstrisi temsilcileri, film yapımcıları ve çeşitli yaratıcı sektör kuruluşları görüş bildirdi. Ne var ki elde edilen geri bildirimlerin hükümetin sunduğu seçeneklerin hiçbiri için güçlü destek oluşturmadığı belirtiliyor. Bu nedenle hükümetin, mayıs ayında yapılacak ve yeni yasama gündeminin açıklanacağı King’s Speech (Kral’ın Ulusa Seslenişi) kapsamında yapay zekâya ilişkin kapsamlı bir telif düzenlemesini gündeme getirmesi beklenmiyor.

İngiltere mevcut önerileri yeniden değerlendiriyor

Hükümet kaynakları, mevcut önerilerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini kabul ederken bakanlıkların farklı seçenekler üzerinde çalışmayı sürdürdüğünü ifade ediyor. Öte yandan parlamentonun üst kanadı olan Lordlar Kamarası’na bağlı İletişim ve Dijital Komitesi, telif hakları konusunda “önce lisanslama” yaklaşımına dayanan bir sistem öneriyor. Komiteye göre böyle bir model, hem içerik üreticilerinin geçim kaynaklarını koruyabilir hem de yapay zekâ alanındaki inovasyonun sürdürülebilir biçimde ilerlemesini sağlayabilir.

İngiltere parlamentosunda bugüne kadar öne çıkan yaklaşım, telif sahiplerinin içeriklerinin yapay zekâ eğitimi için kullanılmasını istememeleri durumunda resmi olarak “vazgeçme” yani opt-out mekanizmasını kullanmaları gerektiği yönündeydi. Google gibi büyük teknoloji şirketleri de bu yaklaşımı destekleyen taraflar arasında yer aldı. Buna rağmen yayıncılar, müzisyenler ve film sektörü temsilcileri bu yöntemin pratikte uygulanmasının son derece zor olacağını savunuyor.

Yaratıcı sektör temsilcileri, milyonlarca içeriğin bulunduğu dijital ortamda her bir eser için ayrı ayrı opt-out işlemi yapılmasının gerçekçi olmadığını belirtiyor. Buna rağmen bu modelin yürürlüğe girmesi durumunda telif haklarının fiilen zayıflayabileceği ve İngiltere’nin yaratıcı endüstrileri için ciddi ekonomik riskler doğabileceği dile getiriliyor. Bu sektörler, özellikle müzik, yayıncılık ve film alanında ülke ekonomisine milyarlarca sterlin katkı sağlıyor.

Lordlar Kamarası ise bu tartışmaya farklı bir öneriyle dahil oldu. Üst meclis tarafından sunulan bir değişiklik, teknoloji şirketlerinin yapay zekâ modellerini eğitirken hangi telifli eserlerden yararlandığını açıklamasını zorunlu kılmayı hedefliyordu. Buna rağmen söz konusu düzenleme geçen yıl Mayıs ayında Avam Kamarası tarafından engellendi. Böylece şeffaflık temelli yaklaşım parlamentoda kabul görmedi.

Tartışma yalnızca siyaset arenasında değil, sanat dünyasında da güçlü tepkilere yol açtı. Müzik dünyasının tanınmış isimlerinden Elton John hükümeti sert sözlerle eleştirirken, Paul McCartney yapay zekânın faydalı kullanım alanları bulunduğunu kabul ettiğini ancak yaratıcı insanların emeğinin izinsiz kullanılmaması gerektiğini dile getirdi. McCartney ve birçok sanatçı, yapay zekânın telif ihlallerine dikkat çekmek amacıyla hazırlanan “sessiz albüm” projesine de destek verdi.

Lordlar Kamarası üyesi Baroness Beeban Kidron da hükümetin yaklaşımına yönelik eleştirilerini açık şekilde dile getiren isimlerden biri oldu. Kidron, içerik üreticilerinin yapay zekânın ekonomik ve yaratıcı değerini reddetmediğini ancak kendi eserlerinin ücretsiz biçimde kullanılıp daha sonra bu sistemlerden hizmet satın almak zorunda kalmalarını kabul etmediklerini ifade etti. Bu görüşler, İngiltere’de yapay zekâ ve telif hakkı dengesinin önümüzdeki dönemde de yoğun biçimde tartışılmaya devam edeceğine işaret ediyor.