AK Parti’nin TBMM’de görüşülen torba yasa teklifine eklediği, BTK’ya Türkiye’de faaliyet gösteren sosyal ağ sağlayıcıları ve oyun dağıtıcıları üzerinde çok daha geniş müdahale alanı açan tartışmalı düzenleme komisyon aşamasında metinden çıkarıldı. Aslına bakarsanız geri çekilen bölüm, platformlara “risk değerlendirmesi” hazırlatma zorunluluğu getiriyor, BTK’ya da gerekli gördüğü durumda hizmet sunum biçimini değiştirme ya da hizmetin bir kısmını veya tamamını durdurma yönünde bildirim yapma kapısını açıyordu. Anadolu Ajansı’nın komisyon haberine göre AK Parti’nin verdiği önergeyle bu madde tekliften çıkarıldı. Bu geri adım, özellikle oyun sektörü ve dijital haklar çevrelerinden gelen yoğun itirazların ardından gelmesi bakımından önemli görünüyor.
Teklifin ilk halinde 5651 sayılı Kanun’a eklenmesi planlanan Ek Madde 6, sosyal ağ sağlayıcıları ve oyun dağıtıcılarına temel haklar, aile ve çocukların korunması, kamu düzeni, kamu sağlığı ve hukuka aykırı içeriklerin yayılması açısından risk değerlendirmesi yapma ve bunu BTK’ya bildirme yükümlülüğü yüklüyordu. Bununla birlikte metin yalnızca rapor istemekle yetinmiyordu, BTK’nın inceleme sonrasında platformlardan açıklama istemesine, ardından da hizmetin sunum şeklinin değiştirilmesi veya tamamen durdurulması dahil tedbirleri bildirmesine imkan veriyordu. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde 1 milyon TL ile 30 milyon TL arasında idari para cezası, sonrasında da yüzde 50 ve yüzde 90’a kadar bant daraltma zinciri öngörülüyordu. Doğrusunu söylemek gerekirse tam da bu yapı, düzenlemeyi teknik bir çocuk koruma önleminden çıkarıp doğrudan platform mimarisine müdahale eden bir denetim aracına dönüştürüyordu.
Sektör tarafında itirazın iki ana eksende toplandığını söyleyebiliriz. TOGED, mart başında paylaştığı değişiklik önerilerinde oyun sektörünü ilgilendiren metin için kamu kurumlarına görüş sunduğunu duyurdu. İfade Özgürlüğü Derneği ise özellikle 24. madde için BTK’ya emsalsiz bir “fiş çekme” yetkisi verdiği eleştirisini yöneltti. T24’te yayımlanan değerlendirme de aynı noktaya işaret ediyor, çünkü madde yürürlüğe girseydi BTK bir platformun örneğin keşfet akışından ticari modeline kadar uzanan sunum yapısını dolaylı biçimde şekillendirebilecekti.
Geri çekilen madde dışında neler masada kaldı
Ne var ki teklifin bütünü yumuşamış değil. Komisyonda kabul edilen metinde 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmaması, yaş doğrulama tedbirleri, ebeveyn kontrol araçları, aldatıcı reklamlara karşı önlemler ve günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağlar için reklam yasağı ile bant daraltmaya uzanan yaptırım zinciri korunuyor. Oyun platformları tarafında da derecelendirme yükümlülüğü, Türkiye’de temsilci bulundurma şartı ve BTK’nın kurumsal yapı, bilişim sistemleri ve veri işleme mekanizmalarına ilişkin açıklama isteme yetkisi metinde yer almaya devam ediyor. Yani kapatma yetkisine uzanan en sert bölüm geri çekilmiş olsa da, sosyal ağlar ve oyun ekosistemi üzerindeki düzenleyici baskının önemli kısmı masada kalmayı sürdürüyor.
Geri çekilen madde dijital platformlar açısından en riskli başlıklardan birini şimdilik devre dışı bıraktı. Ancak teklif Genel Kurul sürecine ilerlerken özellikle yaş doğrulama, bant daraltma ve oyun platformlarına yönelik temsilcilik yükümlülüğü gibi başlıklar yine sert tartışma yaratacaktır. İncelememizde gördüğümüz kadarıyla burada asıl mesele çocukların korunması hedefinden çok, bu hedef için seçilen aracın ne kadar geniş ve belirsiz olduğu. Bazı kaynaklar bunu Avrupa’daki dijital düzenlemelerle benzeştiriyor, ancak TBMM’ye sunulan ilk metin BTK’ya doğrudan hizmet durdurmaya kadar uzanan daha sert ve merkezi bir takdir alanı tanıyordu. Şimdi gözler, teklifin Genel Kurul aşamasında yeni bir revizyonla bu yetkilerin başka bir formülle geri dönüp dönmeyeceğine çevrildi.
