Dünyada yaşanan gelişmeleri takip etmek her ne kadar önemli olsa da, sosyal medya platformlarında saatler boyunca yapılan kesintisiz gezinmenin ruh sağlığı üzerindeki etkileri uzun süredir tartışılıyor. Sürekli olarak olumsuz haberlerle karşılaşmak, özellikle “doomscrolling” olarak adlandırılan alışkanlığı besleyebiliyor. Bu noktada geliştirici Lyra Rebane tarafından hazırlanan Xikipedia adlı web uygulaması, bilgi tüketimine farklı bir yaklaşım sunarak dikkatleri üzerine çekiyor. Xikipedia, Wikipedia maddelerini klasik bir ansiklopedi formatı yerine sosyal medya akışına benzer bir yapı içinde kullanıcıya ulaştırıyor.
Uygulamanın temelini Simple English Wikipedia oluşturuyor. Bu sürüm, daha sade bir dil kullanması nedeniyle geniş bir konu yelpazesini kısa ve anlaşılır özetlerle sunmasıyla biliniyor. Xikipedia da bu maddeleri kartlar halinde göstererek, kullanıcıların alışık olduğu sosyal medya deneyimini bilgi odaklı bir yapıya taşıyor. Rebane tarafından paylaşılan bilgilere göre sistem, makine öğrenimi içermeyen oldukça basit bir algoritma kullanıyor. Buna rağmen, kullanıcının hangi içeriklerle etkileşime girdiğini kısa sürede analiz edebiliyor ve benzer başlıkları öne çıkarmaya başlıyor.
Xikipedia algoritması ve kullanıcı etkileşimi nasıl çalışıyor?
Xikipedia’da kullanıcılar belirli kategorileri seçebiliyor ve isterlerse kendi özel kategori listelerini oluşturabiliyor. Akışta görünen her içerik, ilgili Wikipedia maddesinin özetlenmiş bir versiyonu olarak sunuluyor. Bir içeriğin beğenilmesi durumunda, aynı kategoriye ait ya da üst kategorilerle ilişkili maddelerin akışta görünme ihtimali artıyor. Bununla birlikte, bağlantılı makaleler de öneri sistemine dahil ediliyor. Tüm bu süreç, tamamen kullanıcının tarayıcısı üzerinde gerçekleşiyor ve herhangi bir veri toplanmıyor ya da dışarıya aktarılmıyor.
Bu yaklaşım, gizlilik konusunda hassasiyet gösteren kullanıcılar açısından dikkat çekici bir alternatif sunuyor. Her ne kadar algoritma basit olsa da, kısa süre içinde ilgi alanlarına uygun bir akış oluşturabilmesi, sosyal medya platformlarında kullanılan karmaşık sistemlerin temel mantığını gözler önüne seriyor. Buna ek olarak, sayfa yenilendiğinde ya da sekme kapatıldığında tüm verilerin silinmesi, kalıcı bir profil oluşturulmadığını da ortaya koyuyor.
Öte yandan uygulamanın bazı sınırlamaları da bulunuyor. Xikipedia, Wikipedia’daki rastgele metin ve görselleri kullandığı için uzun süre kaydırma yapıldığında yetişkinlere uygun olmayan içeriklerle karşılaşma ihtimali tamamen ortadan kalkmıyor. Buna rağmen kullanıcılar, bir karta dokunarak ya da tıklayarak doğrudan ilgili Wikipedia sayfasına geçebiliyor ve daha ayrıntılı bilgi edinebiliyor. Uygulamanın ilk açılışta yaklaşık 40 MB’lık bir veri yüklemesi yapması da, özellikle yavaş bağlantılarda kısa bir bekleme süresine yol açabiliyor.
Simple English Wikipedia’da 278 bini aşkın makale bulunması, Xikipedia akışında neredeyse sınırsız bir keşif alanı yaratıyor. Fakat bu sürümün ana Wikipedia kadar sık güncellenmediği de biliniyor. Bazı sanatçı ya da güncel konularla ilgili maddelerde yeni bilgilerin eksik olması, bu farkı net biçimde hissettirebiliyor. Yine de Xikipedia, bilgiyi nihai bir kaynak olarak değil, yeni konular keşfetmek için bir başlangıç noktası olarak değerlendiren kullanıcılar için ilgi çekici bir deneyim sunuyor. Bu yönüyle uygulama, geçmişte rastgele site keşfine olanak tanıyan StumbleUpon benzeri servisleri hatırlatan bir yaklaşım sergiliyor.
Teknoblog, teknoloji gündemini farklı platformlarda düzenli biçimde paylaşıyor. WhatsApp kanalında öne çıkan haberleri anlık olarak aktarıyor, Google Haberler üzerinden güncel içerikleri sunuyor, Instagram ve X hesaplarında dikkat çeken başlıkları özetliyor, YouTube kanalında ise ürün incelemeleri ve detaylı anlatımlarla içeriği tamamlıyor.
