Wikipedia’nın çatı kuruluşu Wikimedia Vakfı, çevrimiçi ansiklopedinin 25. kuruluş yılı kapsamında yapay zekâ alanında faaliyet gösteren çok sayıda teknoloji şirketiyle yeni ortaklıklarını kamuoyuna açıkladı. Amazon, Meta, Microsoft, Perplexity ve Google gibi şirketleri kapsayan bu anlaşmalar, yapay zekâ tabanlı sohbet botlarının Wikipedia içeriklerine yoğun erişimi nedeniyle artan maliyetlerin dengelenmesini hedefliyor. Wikimedia tarafından paylaşılan bilgilere göre, söz konusu şirketlere daha düzenli ve yüksek kapasiteli bir erişim modeli sunularak altyapı üzerindeki yükün azaltılması amaçlanıyor.
Wikimedia’nın açıklamasında, bazı şirketlerin son bir yıl içinde “kurumsal ortak” statüsüne geçtiği belirtilirken, Amazon, Google ve Meta’nın hâlihazırda mevcut ortaklar arasında yer aldığı ifade edildi. Ne var ki bu iş birliklerinin isim bazında ilk kez resmi olarak duyurulması dikkat çekti. The Verge’ün aktardığına göre, ortaklıkların zaman çizelgesi netlik taşımıyor ve kamuoyuna açıklanması gecikmiş görünüyor. Buna rağmen Wikimedia cephesi, bu anlaşmaların uzun süredir devam eden görüşmelerin sonucu olduğunun altını çiziyor.
Wikimedia Enterprise modeli ve yüksek kapasiteli API erişimi
Geçtiğimiz yıl Wikimedia Vakfı, yapay zekâ destekli özetler ve büyük dil modelleri nedeniyle Wikipedia’ya yönelen trafiğin azalmasının, uzun vadede platformun sürdürülebilirliğini tehdit edebileceği uyarısında bulunmuştu. Dünya genelinde 65 milyondan fazla ücretsiz makaleye ev sahipliği yapan Wikipedia, yapay zekâ sistemleri için önemli bir eğitim kaynağı olarak kullanılıyor. Her şeye rağmen bu yoğun veri çekimi, Wikimedia’nın sunucu maliyetlerinde ciddi artışlara yol açmış durumda.
Bu gelişmeler ışığında Wikimedia, büyük teknoloji şirketlerini ücretsiz erişim modellerinden çıkararak kurumsal çözümler sunan Wikimedia Enterprise platformuna yönlendirmeyi hedefliyor. Wikimedia Enterprise Başkanı Lane Becker, Reuters’a yaptığı açıklamada, hangi özelliklerin ve teknik işlevlerin sunulması gerektiğinin zaman içinde netleştiğini belirtti. Becker’a göre, büyük teknoloji şirketleri Wikipedia’nın sürdürülebilirliği için finansal katkı sağlamanın gerekliliğini kabul ediyor.
Yapılan anlaşmalar kapsamında Meta, Microsoft ve diğer ortaklar, yüksek aktarım kapasitesine sahip API’ler üzerinden Wikipedia içeriklerine erişim sağlayabilecek. Bununla birlikte Wikivoyage, Wikibooks, Wikiquote ve Wikimedia çatısı altındaki diğer projeler de bu erişim paketine dahil ediliyor. Bu yapı sayesinde yapay zekâ tabanlı sistemler, daha düzenli ve güncel veri akışına ulaşırken, Wikimedia da altyapı maliyetlerini daha öngörülebilir hâle getirmeyi amaçlıyor.
Öte yandan bu anlaşmalar, Wikipedia içeriklerinin kullanımına dair uzun süredir devam eden etik ve ekonomik tartışmaları da yeniden gündeme taşıyor. Ücretsiz ve açık bilgi ilkesini benimseyen Wikimedia ekosistemi, buna rağmen artan teknolojik talepler karşısında yeni gelir modelleri geliştirmek zorunda kalıyor. Yapay zekâ şirketlerinin kurumsal erişim yoluyla katkı sağlaması, bu dengeyi korumaya yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor.
