Türkiye’de sosyal medya hesapları için e-Devlet üzerinden yaş doğrulamasını düzenleyen yönetmelik, 1 Kasım 2026’da yürürlüğe giriyor. 15 yaşından küçük çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacak, 15 ile 17 yaş arasındaki kullanıcılar ise özellikleri ve gizlilik ayarları farklılaştırılmış hesaplar kullanacak. Ancak bu takvim, bütün mevcut hesapların 1 Kasım sabahı kapanacağı anlamına gelmiyor. Daha önce açılmış hesapların belirteçle doğrulanması için son tarih 31 Mart 2027.
Asıl değişiklik, hesap açarken bir doğum tarihi yazmanın ötesine geçilmesi. Platformlar, kullanıcının hangi yaş grubunda bulunduğunu e-Devlet üzerinden üretilen teknik bir belirteçle kontrol edecek. Bu kontrol yetişkinleri de kapsıyor. Çocuk güvenliği için getirilen özellik sınırlamaları ise yalnızca ilgili yaş grubuna uygulanacak. Dolayısıyla doğrulama işlemi ile çocuk hesabına getirilen kısıtlamaları birbirinden ayırmak gerekiyor.
İki yaş eşiği, üç farklı hesap durumu
10 Ekim tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemenin tam adı, Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik. Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığının hazırladığı metnin 5 ve 6’ncı maddeleri, 15 yaşını doldurmamış kişilerin hesap açma talebinin reddedilmesini öngörüyor. Ebeveynin izin vermesi, bu yasağı kaldıran bir istisna olarak düzenlenmiyor.
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşına ulaşmamış kullanıcılar için hizmet devam edecek. Bununla birlikte herkesin kullandığı hesabın üzerine birkaç güvenlik seçeneği eklemek yeterli olmayacak. Yönetmelik, iletişimden içerik akışına, reklamlardan hesap görünürlüğüne kadar hizmetin farklılaştırılmasını istiyor. 18 yaşını dolduranlar çocuklara özgü bu sınırlamalara tabi değil, fakat hesap oluşturma aşamasındaki yaş doğrulamasından muaf da değil.
Düzenlemenin kapsamı, Türkiye’den erişilebilen yerli ve yabancı sosyal ağ sağlayıcılarını ve kullanıcıları içeriyor. Belirli bir uygulamanın adının metinde geçmemesinden hareketle o uygulamanın kesinlikle kapsam dışında olduğunu söylemek doğru olmaz. Türkiye’de yerleşik olmayıp geçici olarak bulunanlar için ise pasaport bilgileriyle istisnai belirteç oluşturulmasını öngören ayrı bir hüküm var.
e-Devlet belirteci platforma hangi bilgileri verecek?
Yönetmelikte tarif edilen akışta kullanıcı, e-Devlet Kapısı üzerinden kimliğini doğrulayarak Siber Güvenlik Başkanlığının çevrim içi hizmetine erişecek ve yaş doğrulama belirtecini oluşturacak. Ardından belirteci ilgili sosyal medya platformuna yükleyecek. Platform önce bu teknik doğrulama aracının kaynağını teyit edecek, sonra kullanıcının yaş grubunu okuyacak.
Buradaki önemli ayrıntı, platforma tam doğum tarihinin veya kimlik bilgilerinin gönderilmemesi. 7’nci maddeye göre belirteç yalnızca 15 yaşın doldurulup doldurulmadığını, doldurulmuşsa 18 yaşın doldurulup doldurulmadığını içerecek. Sosyal medya kullanıcı adı veya kişiyi üçüncü taraflar açısından belirlenebilir kılan başka bilgiler de belirteçte bulunamayacak. Platform bu aracı yaş doğrulaması dışında bir amaçla kullanamayacak.
Başka bir ifadeyle platformun ihtiyacı, kullanıcının tam olarak kaç yaşında olduğunu öğrenmek değil, hangi hizmet koşullarının uygulanacağını belirlemek. Örneğin 16 yaşındaki bir kullanıcıyla 17 yaşındaki bir kullanıcı aynı çocuk hesabı kurallarına tabi olacak. Belirteç bu iki kişiyi doğum tarihleriyle ayırmak yerine aynı yaş grubuna yerleştirecek. Düzenlemenin veri minimizasyonu yaklaşımı burada somutlaşıyor.
Bu tasarım, yaş kontrolü için platformlara kimlik belgesinin tamamını teslim etme ihtiyacını azaltıyor. Yine de bundan bütün işlemlerin anonim gerçekleşeceği sonucu çıkmıyor. Kullanıcı e-Devlet tarafında kimliğini doğruluyor, platform tarafında ise mevcut hesabıyla işlem yapıyor. Belirtecin sınırlı veri taşıması ile hizmetlerin zaten tuttuğu hesap ve işlem kayıtları ayrı konular. Mahremiyet değerlendirmesinde her ikisine de bakmak gerekecek.
Yönetmelik, belirtecin teknik yapısı ve kullanım süreci için Başkanlığın rehber hazırlamasını öngörüyor. Bu nedenle hukuki işleyişi anlatmak mümkün olsa da doğrulanmış bir kullanıcı ekranı olmadan belirli bir menüye girmenizi, düğmeye basmanızı veya dosya biçimi seçmenizi söylemek mümkün değil. Yürürlük tarihi de tek başına her platformun aynı arayüzü kullanacağını göstermiyor.
Çocuk hesaplarında içerik akışı da değişecek
15 ile 17 yaş arasındaki hesaplar gizli olacak ve platformlar kamuya açık hesap seçeneği sunamayacak. Takipçi ve takip edilen hesap bilgilerini yalnızca hesap sahibi görebilecek. Çocuğa sadece onun takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek, mesajlarda görüldü bilgisi bulunmayacak. Bu ayrıntılar, tanımadığı kişilerin çocuğa ulaşmasını ve iletişimin görünürlük baskısını azaltmayı amaçlayan düzenlemeler olarak öne çıkıyor.
Telefon rehberini veya başka uygulamalardaki kişi listelerini çocuk hesabıyla eşleştirme de yasaklar arasında. Çocuğun hesabı başkalarına, başka hesaplar da çocuğa takip önerisi olarak gösterilemeyecek. Hesap güvenliği ve ebeveyn denetimi için ebeveynin iletişim bilgilerinin kullanılması ise bu senkronizasyon yasağında ayrı tutuluyor.
İçerik tarafındaki değişiklikler daha kapsamlı. Çocuk hesaplarında canlı yayın açma özelliği bulunamayacak. Görselleri kaydırma, dokunma, tıklama veya otomatik geçişle art arda sunan arayüz ve işlevler de sunulamayacak. Kural, yalnızca mobil uygulamayı değil, internet sitesi ve diğer arayüzleri de kapsıyor. Platformlar ayrıca çocukların davranışlarına göre hesapları özelleştiremeyecek, kişisel verilerini profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam için kullanamayacak.
Platformların ekran görüntüsünü önlemek için teknik tedbir alması da gerekiyor. Ancak bu yükümlülük, herhangi bir içeriğin hiçbir yöntemle kaydedilemeyeceği garantisi olarak okunmamalı. Örneğin başka bir cihazın kamerasıyla ekranın fotoğrafını çekmek, uygulamanın ekran görüntüsü engelinden farklı bir durum. Güvenlik ayarları korumayı artırmayı hedeflese de paylaşımın yeniden dolaşıma girme riskini tamamen ortadan kaldırmıyor.
Ebeveyn kontrolü sınırsız gözetim anlamına gelmiyor
Ebeveyn araçları, hesap ve özellik ayarlarını yönetme, kullanım süresini izleme ve sınırlama, ücretli işlemleri onaya bağlama ve harcama limiti belirleme imkânları içerecek. Konum paylaşımına ilişkin mekanizmalar da kapsamda. Araçlar Türkçe sunulacak, kolay bulunacak ve farklı cihazlarla işletim sistemlerinde çalışabilecek.
Denetim etkinleştiğinde platform çocuğa bunu açıkça bildirmek zorunda. Çocuk da ebeveynin bilgisi ve gerekli güvenlik doğrulaması olmadan kontrolü kaldıramayacak. Buna karşılık 9’uncu madde, araçların çocuğun mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmamasını istiyor. Metin, gözetimden çok iletişim, öğrenme ve güçlendirmeyi esas alıyor.
Bu denge uygulamada önemli olacak. Kullanım süresini sınırlamak ile çocuğun bütün iletişimini sürekli izlemek aynı şey değil. Platformun hangi bilgileri ebeveyne gösterdiğini ve çocuğa bunları nasıl açıkladığını açıkça ortaya koyması gerekecek. Ayrıca ailelere kontrol paneli sunmak, şirketin güvenli hizmet tasarlama sorumluluğunu aileye devretmesine izin vermiyor.
Mevcut hesapların geçişi ve hatalı kararlar
Teknoblog’un 10 Ekim’de aktardığı uygulama takviminde de belirtildiği gibi mevcut hesaplarla yeni hesapların süreci farklı. Yürürlükten önce açılmış ve belirteçle doğrulanmamış hesaplar, en geç 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez bu kontrolden geçecek. 15 yaşından küçük olduğu belirlenen mevcut hesaplar kullanıcıya bilgi verilerek kapatılacak. İtiraz süreci işletilirse hesaba ait veriler süreç sonuçlanana kadar korunacak. İtiraz edilmezse kapatılan hesabın verileri gecikmeksizin silinecek. Geçiş maddesi, doğrulanmayan bütün hesapların aynı gün otomatik silineceğini ayrıca söylemiyor.
Kontrol yalnızca ilk kayıtla sınırlı kalmayabilir. Platform, hesabın doğrulandığı yaş grubuna aykırı kullanıldığına ilişkin makul şüphe bulunursa hesabı askıya alacak ve yeniden belirteçle doğrulama isteyecek. Yanlış sınıflandırma veya hatalı askıya alma ihtimali nedeniyle itiraz sürecinin erişilebilirliği, sistemin doğruluğu kadar önemli.
10’uncu madde, ücretsiz ve Türkçe bir itiraz mekanizması istiyor. Platform başvuruyu sadece otomatik sistemlere bırakamayacak, anlamlı insan incelemesi yapacak. Süreç tamamlanana kadar hesaptaki içerik ve kişisel veriler silinemeyecek. Şirketler itiraz sayısını, kabul oranını ve ortalama sonuçlandırma süresini yıllık olarak yayımlayacak. Bu veriler, güvenlik önlemlerinin kullanıcıları gereksiz yere dışarıda bırakıp bırakmadığını değerlendirmek için de kullanılabilecek.
Erişim meselesi sadece hesabın açılıp açılmamasından ibaret değil. Yönetmelik, doğrulama yöntemleri ile ebeveyn araçlarının engelli kullanıcılar dâhil herkes için erişilebilir olmasını ve belirli gruplar aleyhine sistematik ayrımcılık üretmemesini de şart koşuyor. Karmaşık bir doğrulama ekranı veya ulaşılması güç bir itiraz kanalı, kurallara uygun yaştaki bir kullanıcının da hizmetten yararlanmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle uygulamanın başarısını yalnızca kapatılan hesap sayısıyla ölçmek eksik kalır.
Kullanıcılar şimdi neye dikkat etmeli?
Düzenleme çocukları istenmeyen temastan, yoğun içerik akışından ve davranış temelli ticari hedeflemeden korumayı amaçlıyor. Bu yararların ne ölçüde gerçekleştiği ise uygulama sonrasında görülebilecek. Erişilebilir arayüzler, yanlış kararlara hızlı itiraz ve gereğinden fazla veri toplamayan teknik çözümler, güvenlik kadar yakından izlenmesi gereken başlıklar.
Kullanıcı tarafında ilk adım, doğrulama talebinin kaynağını kontrol etmek. e-Devlet Kapısı’nın güvenlik uyarıları, adresi doğrudan tarayıcıya yazmayı ve şifreyi kimseyle paylaşmamayı öneriyor. Bir mesajdaki bağlantının yaş doğrulaması istediğini söylemesi, onu resmî yapmaz. Platformların kendi uygulamalarındaki duyuruları ve yetkili kurumların açıklamalarını izlemek, henüz doğrulanmamış işlem tarifleriyle hareket etmekten daha güvenli bir yol.
