Türkiye, uzayın barışçıl ve sürdürülebilir biçimde keşfedilmesine yönelik ortak ilkeleri içeren Artemis Mutabakatı’na katıldı. Washington’daki NASA Genel Merkezi’nde 31 Ağustos’ta düzenlenen törenle imzalanan belge, Türkiye’yi mutabakatın 71’inci katılımcısı yaptı. Adım, ülkenin devam eden Ay Araştırma Programı ve uluslararası uzay iş birlikleri açısından yeni bir çerçeve oluşturuyor.
Artemis Mutabakatı bir uzay aracının fırlatma sözleşmesi veya belirli bir göreve katılım bileti değil. Belge; bilimsel verilerin paylaşımı, acil yardım, uzay nesnelerinin kaydı, faaliyetlerin şeffaflığı ve uzay kaynaklarının barışçıl kullanımı gibi ilkeleri tanımlıyor. Bu nedenle imza, AYAP-1 görevinin teknik takvimini tek başına kesinleştirmiyor.
Türkiye Uzay Ajansının resmî açıklamasına göre törene Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TUA Başkanı Yusuf Kıraç, Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Sedat Önal ve ilk Türk astronot Alper Gezeravcı katıldı. Açıklamada AYAP-1 ile Türkiye’nin kendi imkânlarıyla Ay’a uzay aracı geliştiren ve gönderen ülkeler arasına girmeyi hedeflediği vurgulanıyor.
AYAP-1, Dünya yörüngesine uluslararası bir fırlatmayla çıkarılması ve ardından Türkiye’de geliştirilen hibrit roket motorunu uzayda ateşleyerek Ay’a yönelmesi planlanan bir araç. Görevin sonunda yumuşak iniş yerine Ay yüzeyine kontrollü sert iniş hedefleniyor. Böylece itki, uçuş bilgisayarı ve çeşitli yerli alt sistemlerin derin uzay koşullarında denenmesi amaçlanıyor.
AYAP-1 için 2027 hedefi öne çıkıyor
TUA’nın 2026 Performans Programı, Ay’a sert iniş projesinin 2026 sonunda yüzde 95, 2027’de ise yüzde 100 tamamlanmasını hedefliyor. Bu idari hedef, fırlatmanın kesin günü olarak okunmamalı. Uzay projelerinde entegrasyon testleri, fırlatma sağlayıcısı ve görev güvenliği değerlendirmeleri takvimde değişikliğe yol açabilir.
Görevin teknik önemi, yalnızca Ay yüzeyine ulaşmakla sınırlı değil. Hibrit motorun uzayda ateşlenmesi, uzun mesafeli haberleşme, yörünge belirleme ve ısıl kontrol gibi kabiliyetler sonraki görevler için temel oluşturacak. TUA’nın strateji belgelerinde AYAP-1’in ardından Ay yüzeyinde hareket edebilen bir araç geliştirmeyi amaçlayan AYAP-2 aşaması da bulunuyor.
Türkiye’nin Artemis Mutabakatı’na katılması, bu çalışmalar sırasında NASA ve diğer imzacı ülkelerle ortak ilkeler üzerinden hareket edilmesini kolaylaştırabilir. Bununla birlikte somut görev ortaklıkları ayrı anlaşmalar gerektiriyor. Hangi fırlatma şirketinin kullanılacağı, uzay aracının toplam kütlesi, bilimsel yükleri ve kesin görev süresi gibi ayrıntılar kamuoyuyla henüz tam olarak paylaşılmış değil.
AYAP-1’in 2027 hedefi, testlerin planlandığı biçimde tamamlanmasına bağlı. Bu nedenle “Türkiye 2027’de kesin olarak Ay’a inecek” gibi bir cümle kurmak için erken. Şu anda doğrulanabilen gelişme, Artemis ilkelerine katılımın tamamlanması ve resmî programda Ay aracının bitirilmesi için 2027 hedefinin korunmasıdır.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
