SpaceX, Starship ile daha önce yapılmamış bir şeyi deneyecek

SpaceX, Starship roket sisteminin her iki aşamasını da ilk kez aynı görev kapsamında yakalamayı planlıyor. Şirketin CEO’su Elon Musk, salı günü gerçekleştirilen üçüncü çeyrek finansal sonuçlar toplantısında, gelecek ay yapılması planlanan uçuşta hem Super Heavy güçlendiricisinin hem de Starship uzay aracının fırlatma alanına geri getirilmesinin hedeflendiğini açıkladı. Denemenin başarıyla tamamlanması durumunda, yörüngeye ulaşabilen bir fırlatma sisteminin her iki aşaması da ilk kez tamamen kurtarılmış olacak. SpaceX, böylelikle Starship’in yeniden kullanılabilirlik hedefi açısından uzun süredir üzerinde çalıştığı bir başka teknik aşamayı geride bırakmayı amaçlıyor.

Elon Musk, planlanan denemeyi uzay teknolojilerinin gelişimi açısından dikkat çekici bir gelişme olarak nitelendirdi. Bununla birlikte, ilk denemelerde başarının garanti olmadığını da kabul etti. Musk’a göre bir sonraki uçuşta iki aracın da yakalanma ihtimali, başarısızlık ihtimalinden daha yüksek görünüyor. Yine de olası bir başarısızlığın Starship programının uçuş takvimini durdurması beklenmiyor. Musk, yıl sonuna kadar düzenli Starship uçuşlarının devam edeceğini, gelecek yıl ise testlerin daha yüksek bir sıklıkla gerçekleştirileceğini belirtti.

SpaceX, Starship’in iki aşamasını da fırlatma kulesinde yakalamayı hedefliyor

Starship, Super Heavy adı verilen birinci aşama güçlendiricisi ile aynı adı taşıyan ikinci aşama uzay aracından oluşuyor. Yaklaşık 120 metre yüksekliğe ve 9 metre çapa sahip olan sistem, SpaceX’in geliştirdiği Raptor motorlarıyla çalışıyor. Bu motorlarda yakıt olarak sıvı metan, oksitleyici olarak ise sıvı oksijen kullanılıyor. İlk kez 2018 yılında tanıtılan Starship’in tasarımında, her iki aşamanın da görev sonrasında yeniden kullanılabilmesi temel hedefler arasında bulunuyor. SpaceX, geleneksel iniş sistemlerinden farklı olarak araçların fırlatma kulesine dönmesini ve kule üzerindeki mekanik kollar yardımıyla havada yakalanmasını öngörüyor.

Şirketin “chopsticks” olarak adlandırdığı bu mekanik kollar, iniş sırasında aracın kontrollü biçimde alçalmasını ve kule tarafından tutulmasını sağlamak üzere geliştirildi. Böyle bir sistem, roketin iniş ayaklarına ihtiyaç duymadan geri kazanılmasına olanak tanıyor. Bununla birlikte, yaklaşık 120 metrelik fırlatma sisteminin iki farklı aşamasını aynı görevde yakalamak, hassas yönlendirme ve motor kontrolü gerektiriyor. Özellikle Starship’in yörünge uçuşunun ardından atmosfere yeniden girmesi, hızını düşürmesi ve fırlatma alanına doğru yönelmesi gerekiyor. Super Heavy’nin geri dönüşünde kullanılan yakalama yaklaşımının ikinci aşamaya da uygulanması, sistemin tamamen yeniden kullanılabilir hâle gelmesi için gerekli koşullardan biri olarak öne çıkıyor.

SpaceX’in geçen ay gerçekleştirdiği Starship uçuşunda ise iki ayrı hedefe ilk kez ulaşıldı. Starship uzay aracı Dünya yörüngesine gönderilirken, şirketin daha büyük ve gelişmiş V3 Starlink uydularından birkaç düzinesi de ilk kez uydu ağına eklendi. Böylelikle uçuş, yalnızca roket sisteminin test edilmesiyle sınırlı kalmadı ve Starship’in uydu taşıma kapasitesi de operasyonel bir görev kapsamında değerlendirildi. Ne var ki görev sırasında yaşanan motor sorunu, planlanan uçuş profilinin değiştirilmesine neden oldu. Kalkış aşamasında Raptor motorlarından birinin beklenenden önce kapanması üzerine görev kontrol ekibi, yükselişin kalan motorlarla tamamlanmasını sağlayacak düzenlemeleri yaptı.

Motor arızasının ardından SpaceX, başlangıçta yaklaşık 10 saat sürmesi ve Dünya çevresinde altı tur gerçekleştirilmesi planlanan görevi erken sonlandırdı. Starship, yaklaşık üç saatlik uçuşun ve Dünya çevresindeki iki turun ardından görevini tamamladı. Super Heavy güçlendiricisi Meksika Körfezi’ne kontrollü biçimde inerken, Starship’in üst aşaması yörüngeden çıkış manevrasını gerçekleştirdi. Uzay aracı daha sonra Hawaii’nin kuzeyindeki Pasifik Okyanusu’na dikey konumda ve alevler içinde iniş yaptı. Bu uçuşta sistemin iki aşamasından hiçbiri geri kazanılmadı.

Bir sonraki uçuşta planlanan çift yakalama denemesi, önceki görevden farklı olarak yalnızca uçuşun tamamlanmasına değil, araçların fiziksel olarak geri kazanılmasına da odaklanacak. SpaceX’in Falcon 9 roketlerinde uzun süredir uyguladığı yeniden kullanım yaklaşımı, Starship’te daha kapsamlı bir biçimde hayata geçirilmek isteniyor. Falcon 9’un birinci aşaması görevlerin ardından tekrar kullanılabilirken, Starship sisteminde hem güçlendiricinin hem de üst aşamanın tekrar uçuşa hazırlanabilmesi hedefleniyor. Bu yaklaşımın başarılı olması, araçların üretim ihtiyacını azaltma ve uçuşlar arasındaki hazırlık süreçlerini kısaltma potansiyeli taşıyor. Bununla birlikte, yakalama işleminin başarıyla tamamlanması tek başına araçların hemen yeniden uçabileceği anlamına gelmiyor; motorların, ısı koruma sistemlerinin ve diğer bileşenlerin durumunun da incelenmesi gerekiyor.

SpaceX’in önündeki temel teknik konulardan biri, Starship’in atmosfere yeniden giriş sırasında maruz kaldığı yüksek sıcaklıklara dayanması ve ardından hassas bir iniş gerçekleştirebilmesi olacak. Bunun yanında, iki aracın aynı görevde kurtarılması, fırlatma altyapısının ve uçuş kontrol sistemlerinin eş zamanlı olarak çalışmasını gerektiriyor. Musk’ın açıklamalarına göre şirket, bu hedefe gelecek ay ulaşmayı deneyecek ve başarısızlık durumunda sonraki uçuşlarla çalışmalarını sürdürecek. Önceki testlerde yörünge uçuşu ve uydu yerleştirme gibi görevlerin gerçekleştirilmiş olması teknik ilerlemeyi gösterse de tamamen yeniden kullanılabilir bir Starship sistemi için geri dönüş, yakalama ve yeniden uçuş süreçlerinin de güvenilir biçimde tamamlanması gerekiyor.