Bir depremden sonra en acil soru, yardımın önce nereye ulaştırılacağı. Saha ekiplerinden gelen mesajlar eksik kalabiliyor; yol ve köprü hasarı da ulaşımı değiştiriyor. Microsoft'un HASTE adlı açık kaynak aracı, afet öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak ağır hasarlı alanları saatler içinde işaretlemeyi amaçlıyor. Microsoft'un 22 Eylül'de yayımladığı saha anlatımı, aracın Venezuela'daki haziran depremlerinde yardım kuruluşları tarafından nasıl kullanıldığını gösteriyor.
HASTE, High-speed Assessment and Satellite Tracking for Emergencies adının kısaltması. Uzmanlar önce görüntülerde hasarlı ve hasarsız yapılardan örnekler seçiyor. Model, bu örneklerden aldığı işaretleri çok daha geniş alandaki görüntülere uyguluyor. Böylece her binayı tek tek işaretlemek için gereken iş yükü azalıyor. Fakat sonuç, uydu görüntüsünün kalitesine ve seçilen örneklerin doğruluğuna bağlı.
Catholic Relief Services adına çalışan afet uzmanı Carlos Rivas, Venezuela'daki 24 Haziran depreminden sonra Microsoft ekibine başvurduğunu anlatıyor. Ertesi sabah hasar analizi elindeydi. Kuruluşun dijital program yöneticisine göre benzer bir değerlendirme daha geleneksel süreçlerle yaklaşık iki hafta sürebilirdi. Bu, bütün kurtarma operasyonunun iki haftadan bir güne indiği anlamına gelmiyor; yalnızca ilk hasar haritasının hazırlanma süresi için yapılan karşılaştırma.
Microsoft'a göre HASTE, 2023'ten bu yana 16 ülkedeki 23 büyük afet sonrasında kullanıldı. Örnekler arasında Türkiye'deki bir deprem, Libya selleri ve Fransa yangınları da bulunuyor. Ancak farklı afet türlerinde aynı modelin değişmeden çalıştığı söylenmiyor. Her olayın hasar biçimi ve mevcut uydu görüntüsü ayrı; yerel uzmanların örnek seçmesi bu nedenle sürecin parçası.
Hızlı harita sahadaki doğrulamanın yerine geçmiyor
Venezuela örneğinde analiz, Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi'nin kullandığı ağa da aktarıldı. Ekipler farklı kaynaklardan gelen görüntü ve değerlendirmeleri aynı haritada karşılaştırabildi. Afet sırasında tek bir veri setine bağlı kalmamak önemli; uydu görünümünün kapandığı, görüntünün eski olduğu veya yapının iç hasarının dışarıdan seçilemediği durumlar olabilir.
Rivas daha sonra açık kaynak aracı yolları ve köprüleri değerlendirmek için uyarladı. Çünkü en ağır hasarın bulunduğu yer belirlenmiş olsa bile yardım aracının oraya nasıl ulaşacağı ayrı bir problem. Kuruluş ayrıca çadır dağıtımını haritalayarak kaynakların nereye gittiğini izlediğini belirtiyor. Bu uygulamalar, yazılımın tek bir hasar tespiti ekranından daha geniş bir karar desteğine dönüştüğünü gösteriyor.
Microsoft, Spokane'deki ağustos yangınlarında da aracın erken hasar tahmini için kullanıldığını aktarıyor. Yerel yetkililer böylece yerinden edilmiş hanelere yönelik hazırlık için ilk sayısal çerçeveyi elde etmiş. Resmî hasar tespiti daha sonra geliyor. İlk haritanın yararı, kesin sonuç üretmesinden çok ekiplerin sınırlı kaynakları daha hızlı yönlendirmesine yardımcı olması.
Türkiye gibi deprem riski yüksek ülkelerde bu tür araçların değeri, görüntüye erişim ve yerel kurumların birlikte çalışma kapasitesiyle ölçülecek. Açık kaynak kod uyarlama olanağı veriyor; yine de uydu verisi, uzman eğitimi ve saha teyidi gerekiyor. HASTE'nin örneği, yapay zekânın afette karar vericinin yerini alması yerine, ilk saatlerde bakılacak daha iyi bir harita sağlaması.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
