Facebook ve Instagram davası Meta’yı 1,4 trilyon dolarlık riskle karşı karşıya bıraktı

Meta, Facebook ve Instagram için ABD’de yürüyen genç kullanıcı güvenliği davasında 1,4 trilyon dolara varan ceza talebiyle karşı karşıya kaldığını mahkemeye bildirdi. Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey, şirketin platformları genç kullanıcıları bağımlı kılacak şekilde tasarladığını ve güvenlik riskleri konusunda kamuoyunu yanılttığını savunuyor. Bu rakam, Meta’nın piyasa değerine yaklaşan büyüklüğüyle davayı sıradan bir tüketici koruma sürecinin çok ötesine taşıyor. Dava, ağustosta California’da görülecek duruşmayla yeni bir eşiğe gelecek.

Meta, söz konusu ceza talebini kendi mahkeme başvurusunda gündeme taşıdı ve bu hesaplamanın hukuki ya da fiilî temelden yoksun olduğunu savundu. Şirket, eyaletlerin ceza tutarını kullanıcı sayısı ve eyalet yasalarındaki para cezaları üzerinden çarparak hesapladığını, ayrıca bazı kullanıcıları birden fazla kez saydığını öne sürdü. Meta, “sosyal medya bağımlılığı” kavramının klinik olarak tanınmış bir durum olmadığını da vurguluyor. Şirket ayrıca Facebook ve Instagram tasarımıyla ilgili iddiaların bir kısmında ABD’de platformları kullanıcı içeriklerinden dolayı koruyan Section 230 savunmasına da dayanıyor.

Davacı eyaletler ise meseleyi yalnızca ekran süresiyle sınırlamıyor. İddialar, Instagram ve Facebook’un sonsuz kaydırma, öneri algoritmaları, bildirim yapısı ve etkileşim odaklı tasarım tercihleriyle çocukları ve gençleri platformda daha uzun tutmayı hedeflediği tezine dayanıyor. Eyaletler ayrıca Meta’nın riskleri bildiğini, buna rağmen güvenlik araçlarını yeterli düzeyde öne çıkarmadığını savunuyor. Doğrusunu söylemek gerekirse, davanın büyüklüğü kadar önemli olan nokta da burada yatıyor, mahkeme platform tasarımını doğrudan tüketici zararıyla ilişkilendirirse teknoloji şirketleri çok daha sert bir denetim alanına girebilir.

Bu süreç Meta’nın tek başına yaşadığı bir dava değil. ABD’de 29 eyalet federal hukuk kapsamında Meta’ya dava açarken, 14 eyalet de kendi yasaları üzerinden ayrı süreçler başlattı. Snap, YouTube’un sahibi Alphabet ve TikTok’un sahibi ByteDance de benzer iddialarla farklı davalarda yer alıyor. Bu tablo, sosyal medya şirketlerinin genç kullanıcı güvenliği konusunda artık yalnızca ebeveyn denetimi araçlarıyla değil, platform mimarisiyle de hesap vermek zorunda kalabileceğini gösteriyor.

Genç kullanıcı güvenliği platform tasarımının merkezine yerleşiyor

Meta açısından tabloyu daha ağır hâle getiren unsur, son aylarda gelen başka kararlar oldu. New Mexico’da bir jüri, Meta’nın çocukların ruh sağlığı ve güvenliğiyle ilgili eyalet yasalarını ihlal ettiğine hükmetti ve şirkete 375 milyon dolar ceza verdi. Los Angeles’taki ayrı bir davada jüri, Meta ve YouTube’un bağımlılık yaratan ürün tasarımı nedeniyle bir genç kullanıcıya zarar verdiği sonucuna vardı ve toplam 6 milyon dolar tazminata hükmetti. Bu kararlar nihai tabloyu tek başına belirlemiyor, ancak 1,4 trilyon dolarlık talebin arkasındaki hukuki baskının neden arttığını açıkça gösteriyor.

Kullanıcı tarafında bu dava, Instagram veya Facebook’un yarın değişeceği anlamına gelmiyor. Ne var ki mahkeme eyaletlerin argümanlarına yaklaşırsa Meta, genç hesaplar için öneri algoritmalarını, bildirimleri, içerik akışını ve varsayılan gizlilik ayarlarını daha görünür biçimde değiştirmek zorunda kalabilir. Şirket bugüne kadar genç kullanıcılar için zaman sınırı uyarıları, ebeveyn denetimleri ve hassas içerik kısıtlamaları gibi araçlar sunduğunu söylüyor. Ancak davacılar, bu araçların platformun temel etkileşim modelini değiştirmediğini savunuyor.

Uzun lafın kısası, Meta’nın önündeki risk yalnızca devasa bir para cezasından ibaret değil. Dava, sosyal medya şirketlerinin genç kullanıcıları nasıl elde tuttuğunu, hangi özellikleri hangi yaş gruplarına sunduğunu ve güvenlik risklerini ne kadar şeffaf anlattığını doğrudan sorguluyor. Mahkeme süreci Meta lehine sonuçlansa bile, Facebook ve Instagram’ın gençlere dönük tasarım kararları artık daha sıkı bir hukuki ve siyasi mercek altında kalacak. Bu nedenle 1,4 trilyon dolarlık talep, rakamın büyüklüğünden bağımsız olarak sosyal medya endüstrisi için yeni bir döneme işaret ediyor.