NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskobu ve Hubble Uzay Teleskobu, Samanyolu’nun merkezindeki Terzan 5 için uzun süredir kabul gören tanımı değiştiren veriler sağladı. Araştırma ekibi, bu yıldız topluluğunun klasik bir küresel yıldız kümesi gibi davranmadığını ortaya koydu. Bunun yanı sıra ekip, Terzan 5 içinde 12,5 milyar, 4,7 milyar, 3,8 milyar ve 2,5 milyar yıl önce oluşmuş dört ayrı yıldız nesli belirledi.
Terzan 5, Samanyolu’nun merkezinde yer alan ve gök bilimcilerin “şişkin bölge” diye andığı yoğun alanda bulunuyor. Bu bölge, yıldız kalabalığı ve toz nedeniyle gözlem yapmayı zorlaştırıyor. Buna rağmen Webb’in kızılötesi görüşü, Hubble’ın arşiv optik verileriyle birleşince araştırmacılar yıldız topluluklarını daha net ayırdı. Böylece Terzan 5’in tek bir eski yıldız kuşağı taşımadığı görüldü.
Küresel yıldız kümeleri genellikle tek ve çok yaşlı bir yıldız popülasyonuyla tanımlanıyor. Ne var ki Terzan 5, farklı yaşlara ve farklı demir bolluklarına sahip yıldız nesilleri barındırıyor. Araştırmacılar bu nedenle sistemi artık yalnızca küresel yıldız kümesi sınıfına koymuyor. Bunun yerine Terzan 5’i, Samanyolu’nun oluşum sürecinden kalan şişkin bölge fosil parçası olarak ele alıyor.
Webb tarafında NIRCam kamerasıyla alınan yakın kızılötesi veriler, çalışmanın temel gözlem gücünü oluşturdu. Ekip, Webb’de F115W ve F200W, Hubble’da ise F606W ve F814W filtrelerinden gelen ölçümleri birlikte kullandı. Öte yandan bu birleşim, Samanyolu merkezindeki tozun sakladığı yıldız ayrımlarını daha okunur hâle getirdi. Araştırmacılar böylece Terzan 5’in yıldız yaşlarını ve kimyasal izlerini birbirinden ayırdı.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Euclid teleskobu Samanyolu’nun kalbindeki yıldız denizini görüntüledi
NASA, Dünya’ya düşme riski taşıyan Swift teleskobunu kurtarmaya çalışıyor
NASA Mars ve Ay için daha hızlı hareket eden yeni keşif aracını test ediyor
NASA, yörüngesi hızla alçalan Swift teleskobunu kurtarmaya hazırlanıyor
NASA X-59 sessiz süpersonik uçuşlar için gerekli koşullara ulaştı
Terzan 5 Samanyolu’nun merkezindeki eski oluşum izlerini taşıyor
Çalışmanın başındaki University of Bologna profesörü Francesco R. Ferraro, Terzan 5’in şişkin bölgeden ayrı oluştuğunu ve bu bölge büyürken tamamen dağılmadığını söylüyor. Ferraro’ya göre bu yıldız topluluğu, Samanyolu’nun merkezini oluşturan ilkel yıldız yığınlarına benziyor. Bununla birlikte araştırmacılar, Terzan 5’in bir zamanlar daha büyük kütleli bir sistemin kalıntısı olabileceğini değerlendiriyor. Bu veri, Terzan 5’i gökadamızın erken tarihini okumak için önemli bir örnek hâline getiriyor.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
Teknoblog'un satış ortaklıkları vardır. Bunlar, editoryal içeriği etkilemez, ancak Teknoblog, satış ortaklığı bağlantıları üzerinden satın alınan ürünler için komisyon kazanabilir.
Araştırma ekibinden Barbara Lanzoni, erken evrendeki gökadaların büyük gaz diskleri taşıdığını belirtiyor. Bu disklerin yoğun parçalar hâlinde bölündüğünü, ardından yıldız oluşumunu başlattığını anlatıyor. Ardından bu parçalar gökada merkezine göç ediyor ve pek çoğu birleşerek şişkin bölgeyi kuruyor. Terzan 5 ise bu sürecin tamamen karışmamış kalıntılarından biri gibi okunuyor.
Bu çalışma, Terzan 5’in tek örnek olmayabileceğini de gösteriyor. Ferraro ve ekibi daha önce Liller 1 adlı sistemi de klasik küresel yıldız kümesi tanımının dışında değerlendirmişti. Bunun yanı sıra ekip, Samanyolu’nun şişkin bölgesinde yer alan 40 ila 50 ek küme adayını incelemeye hazırlanıyor. Bu adaylar, tek nesilli eski kümeler ile Terzan 5 benzeri çok nesilli fosil parçalar arasındaki ayrımı netleştirecek.
Webb ve Hubble verileri, Samanyolu’nun tek seferde düzgün biçimde oluşmadığını anlatan somut kanıtlar sunuyor. Terzan 5’in dört ayrı yıldız oluşum evresi, gökadanın merkezinde milyarlarca yıllık bir arşiv bulunduğunu gösteriyor. Böylece Webb yalnızca uzak evrenin ilk ışıklarını incelemekle kalmıyor, Samanyolu’nun kendi geçmişindeki katmanları da ayırıyor. Araştırmacılar, yeni aday incelemeleriyle bu fosil parçaların gökada oluşumundaki rolünü daha ayrıntılı biçimde test edecek.
