HPE, Ay’da yapay zekâ çalıştıracak bilgisayarını FLIP ile gönderecek

HPE, Ay araştırmalarında üretilen verileri doğrudan yüzeyde işleyebilecek bir bilgisayar göndermeye hazırlanıyor. Şirketin 20 Ekim tarihli duyurusuna göre Spaceborne Computer-4, Astrolab’ın FLIP keşif aracında görev yapacak. Plan, yapay zekâ uygulamalarını ve yüksek başarımlı hesaplama deneylerini Ay’ın güney kutbu bölgesine taşımak. Fırlatma için 2026’nın sonları hedefleniyor.

Sistem, Dünya’daki büyük bir veri merkezinin Ay’a taşınmış hâli değil. Düşük güç tüketimli merkezî işlemci ile grafik işlemcisini bir araya getiren, hafif ve fansız bir modül. KIOXIA katı hâl sürücüleri verileri saklayacak. Amaç, zorlu koşullarda gelişmiş hesaplamanın ne kadar uygulanabilir olduğunu görmek.

HPE, belirli yüksek başarımlı hesaplama testlerinin Ay yüzeyinde ilk kez gerçekleştirileceğini belirtiyor. Bu ifade şirketin 20 Ekim itibarıyla kamuya açık bilgiler üzerinden yaptığı değerlendirmeye dayanıyor. Henüz tamamlanmış bir Ay testi veya açıklanmış bir başarı sonucu bulunmuyor.

FLIP ve bilgisayar, Griffin-1 iniş aracıyla taşınacak. Görev NASA’nın ticari Ay yükleri programı CLPS kapsamında planlanıyor. Fırlatmanın ardından inişin ve aracın yüzeyde çalışmaya başlamasının da başarıyla tamamlanması gerekecek. Bu nedenle bilgisayarın bugün Ay’da çalıştığını söylemek doğru olmaz.

Ay’da yalnızca hesaplama gücü değil, yerinde veri işleme sınanacak

Planlanan işlerde büyük dil modelleri, görüntü analizi ve LiDAR verilerinin işlenmesi bulunuyor. LiDAR ölçümleri haritalama, yön bulma ve arazi analizinde kullanılabilecek. Hesaplamanın verinin toplandığı yerde yapılması, her işlem için Dünya’daki kaynaklarla bağlantı kurma ihtiyacını azaltmayı amaçlıyor.

Bu görev yalnızca HPE bilgisayarından oluşmuyor. Astrolab’ın mayıs ayında açıkladığı bilimsel yükler arasında NASA merkezlerinden farklı araçlar var. Ames’in METAL kamerası ve radyometresi, Interlune ortaklığıyla Ay toprağındaki helyum-3 miktarını değerlendirmeye katkı sağlayacak. Bu çalışma, gelecekteki kaynak araştırmalarına veri sunmayı amaçlıyor.

Goddard’ın lazer yansıtıcı dizisi, yörüngeden gönderilen ışınlarla aracın konumunun hassas biçimde belirlenmesine yardımcı olacak. Sekiz kuvars prizmaya sahip düzenek enerji veya bakım gerektirmiyor. Görev bittikten sonra da yüzeyde kalıcı bir konum işareti olarak kalması planlanıyor.

Bunlara ek olarak NASA Johnson’ın LDES düzeneği, Ay tozunun yüzeylerde birikerek soğutma ve güneş enerjisi üretimini nasıl etkilediğini ölçecek. Marshall’ın LiDAR gösterimi ise engelleri belirlemek ve güvenli hareketi desteklemek için üç boyutlu haritalar oluşturacak. Bilgisayar haberinin arkasındaki somut ihtiyaç da bu tür yüzey verileriyle çalışmak.

FLIP’in tasarımı, iniş aracından çıkarken ayrı bir rampa kullanmasını gerektirmiyor. Astrolab, bu görevden toplanacak mühendislik verilerini daha büyük FLEX aracının geliştirilmesinde değerlendirecek. Böylelikle ilk görev hem bilimsel ölçümlere hem de sonraki araçların tasarımına katkı sağlayabilecek.

Öte yandan HPE’nin Spaceborne programı ilk kez uzaya çıkmıyor. İlk bilgisayar Ağustos 2017’de Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderilmişti. Programın önceki aşamalarında istasyonda üretken yapay zekâ ve görsel dil modeli çalışmaları da yapıldı. Yeni adım, bu birikimi Dünya yörüngesinden Ay yüzeyine taşımak olacak.