Avrupa Birliği, dijital platformların tüketicileri daha fazla zaman geçirmeye ve para harcamaya yönlendiren uygulamalarını sınırlandırmak için yeni düzenlemeler hazırlıyor. Avrupa Komisyonu tarafından çarşamba günü açıklanan Dijital Adalet Yasası (Digital Fairness Act – DFA) taslağı, video oyunlarından sosyal medya platformlarına, e-ticaret sitelerinden yapay zekâ sohbet botlarına kadar geniş bir alanı kapsıyor. Düzenleme kapsamında oyunlardaki ganimet kutuları (loot box), kullanıcıları sürekli etkileşime teşvik eden tasarım özellikleri, yanıltıcı fiyatlandırma yöntemleri ve açıkça belirtilmeyen influencer reklamları için yeni kurallar öngörülüyor. Bunun yanında aboneliklerin iptal edilmesini kolaylaştıran ve tüketicilere insan müşteri temsilcisiyle görüşme hakkı tanıyan hükümler de bulunuyor. Komisyon, söz konusu düzenlemeyle çevrim içi alışveriş ve dijital hizmet kullanımında tüketicilerin daha iyi korunmasını, işletmeler arasındaki rekabetin ise daha adil koşullarda gerçekleşmesini hedefliyor.
Avrupa Komisyonu, yeni kuralların her yaştan tüketiciyi kapsayacağını ve mevcut tüketici haklarının dijital hizmetlerin işleyişine daha uygun hâle getirileceğini belirtiyor. Kurumun paylaştığı tahminlere göre, düzenlemelerin tüketicilere sağlayacağı yıllık ekonomik fayda 13,7 milyar avroya, yani yaklaşık 15,1 milyar dolara ulaşabilecek. Taslakta özellikle kullanıcıların farkında olmadan belirli kararlar vermesine neden olan manipülatif tasarım yöntemleri üzerinde duruluyor. Örneğin bir ürünün stoklarının tükenmek üzere olduğu yönündeki gerçeği yansıtmayan uyarılar veya tüketicileri hızlı alışveriş yapmaya zorlayan yanıltıcı mesajlar yasaklanabilecek. Böylelikle çevrim içi platformların satın alma kararlarını etkilemek için kullandığı yöntemlerin daha açık ve denetlenebilir olması amaçlanıyor.
Düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de kullanıcıları platformlarda daha uzun süre tutmak için geliştirilen bağımlılık yaratan özellikler. Taslağa göre tüketicilere, sürekli bildirim ve hatırlatma gösterilmesi, içeriklerin sonsuz kaydırmayla sunulması ve videoların otomatik oynatılması gibi özellikleri kapatma seçeneği verilmesi gerekecek. Bu sınırlamalar yalnızca sosyal medya uygulamalarıyla da sınırlı kalmayacak. Yapay zekâ arkadaşlık uygulamaları ve genel amaçlı sohbet botları da kullanıcıların sürekli etkileşim kurmasını teşvik eden tasarım tercihleri bakımından düzenlemenin kapsamına girecek. Dolayısıyla YouTube, TikTok ve Meta platformlarında kullanılan içerik öneri sistemlerinin yanı sıra kullanıcıları uygulamaya geri dönmeye yönlendiren çeşitli dijital hizmetlerin de mevcut işleyişlerini gözden geçirmesi gerekebilecek.
Avrupa Birliği Dijital Adalet Yasası oyun içi satın alımları ve influencer reklamlarını da kapsıyor
Video oyunları, Dijital Adalet Yasası’nın doğrudan etkilemesi beklenen alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Özellikle gerçek para karşılığında satın alınan ve içeriği önceden bilinmeyen ganimet kutuları, kumar benzeri mekanikleri nedeniyle düzenlemenin hedefleri arasında bulunuyor. Bunun yanı sıra oyuncuların para ödeyerek avantaj elde etmesine dayanan pay-to-win ve ilerlemeyi hızlandırmak için ödeme yapılmasını gerektiren pay-to-progress sistemleri de küçük yaştaki kullanıcılar açısından sınırlandırılabilecek. Taslak, çocukların oyunlarda aşırı harcama yapmasını teşvik eden ticari uygulamaların önüne geçmeyi amaçlıyor. Oyun içi sanal para birimleriyle gerçekleştirilen işlemlerde gerçek maliyetin açık biçimde gösterilmesi de öngörülen kurallar arasında yer alıyor.
Bununla birlikte oyun sektöründeki bazı kuruluşlar, önerilen sınırlamaların uygulanabilirliğine ilişkin itirazlarını dile getirmiş durumda. Sektör temsilcileri, sanal para birimlerini, ganimet kutularını ve çocuklara yönelik mikro ödemeleri kapsayan hükümlerin uygulanamaz, gerekçesiz ve orantısız olduğunu savunuyor. Özellikle ücretsiz erişim sunan ve gelirlerini oyun içi satın alımlardan sağlayan yapımlar açısından düzenlemenin mevcut iş modelleri üzerinde etkileri olabilir. Ne var ki taslak, bütün oyun içi satın alımların yasaklanmasından ziyade tüketicileri yanıltan veya çocukları aşırı harcamaya yönlendiren uygulamalara odaklanıyor. Bu nedenle nihai metindeki tanımlar ve istisnalar, geliştiricilerin hangi sistemleri değiştirmek zorunda kalacağını belirleyecek.
Sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen ticari tanıtımlar da yeni kuralların kapsamına alınıyor. İçerik üreticilerinin ücretli reklamları ve ticari iş birliklerini kullanıcıların kolaylıkla anlayabileceği şekilde belirtmesi zorunlu hâle getirilecek. Çocukların içerik üreticilerine duyduğu güvenin ticari amaçlarla istismar edilmesini önlemeye yönelik ilave sınırlamalar da taslakta bulunuyor. Buna ek olarak kişiselleştirilmiş reklamların ve fiyatlandırma yöntemlerinin küçük yaştaki kullanıcılara karşı haksız biçimde kullanılmasına veya hassas kişisel verilerden yararlanılmasına yönelik kısıtlamalar getirilecek. Böylece reklam niteliği taşıyan içeriklerin sıradan paylaşımlardan daha kolay ayırt edilmesi ve kullanıcıların kişisel özellikleri üzerinden olumsuz ticari uygulamalara maruz kalmasının azaltılması hedefleniyor.
E-ticaret ve abonelik hizmetlerinde ise fiyatların daha anlaşılır biçimde gösterilmesi ve sözleşmelerin daha kolay sonlandırılması üzerinde duruluyor. Ücretsiz deneme sürelerinin sona ermesinden veya aboneliklerin otomatik olarak yenilenmesinden önce tüketicilere hatırlatma yapılması gerekecek. Bunun yanında değişken fiyatlandırma uygulamalarında ve uygulama içi sanal para birimleriyle yapılan alışverişlerde ödenecek tutarın açıkça belirtilmesi istenecek. Kültür ve spor etkinliklerinin biletleri için oluşturulan sanal kuyruklarda da güncel fiyatın ve karşılaşılabilecek en yüksek tutarın gerçek zamanlı olarak gösterilmesi zorunlu olacak. Tüm bunlara ek olarak tüketicilere bir insan müşteri hizmetleri temsilcisiyle iletişim kurma hakkı tanınırken yapay zekâ temsilcileri aracılığıyla gerçekleştirilen satın alımlar için de açık tüketici hakları oluşturulacak.
Dijital Adalet Yasası henüz taslak aşamasında bulunuyor ve yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ile Avrupa Birliği Konseyi tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Yasama sürecinde mevcut hükümlerin değiştirilmesi, kapsamlarının daraltılması veya bazı maddelerin tamamen çıkarılması mümkün. Komisyonun açıkladığı çerçeveye göre, düzenlemenin kabul edilmesinin ardından kuralları ihlal eden şirketlere dünya genelindeki yıllık cirolarının yüzde 6’sına kadar para cezası uygulanabilecek. Bu oran, özellikle küresel ölçekte faaliyet gösteren büyük teknoloji şirketleri açısından yüksek tutarlı yaptırımlar anlamına geliyor. Buna rağmen düzenlemenin şirketlere getireceği somut yükümlülükler, yasama görüşmeleri tamamlandıktan sonra netleşecek.
Avrupa Birliği Komisyonu Üyesi Michael McGrath, taslağın yayımlanmasının ardından yaptığı açıklamada işletmelerin tüketicileri istismar etme veya kurallardan kaçınma becerileriyle değil, sundukları ürün ve hizmetlerin niteliğiyle rekabet etmesi gerektiğini söyledi. McGrath, amaçlarının ticari faaliyetleri zorlaştırmak değil, haksız ticari uygulamaları daha güç hâle getirmek olduğunu vurguladı. Mevcut tüketici koruma kurallarının 21. yüzyılın dijital ekonomisindeki değişimlere ayak uydurması gerektiğini de ifade etti. Önerilen hükümler, sosyal medya etkileşimlerinden oyun içi harcamalara ve abonelik yönetimine kadar kullanıcıların günlük dijital deneyimlerini doğrudan etkileyebilecek nitelikte. Bununla birlikte taslağın nihai hâli, tüketici koruması ile dijital hizmetlerin işleyişi arasında nasıl bir denge kurulacağını ve şirketlerin mevcut özelliklerini ne ölçüde değiştirmesi gerekeceğini gösterecek.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
