NASA’nın Artemis II Ay görevinin nisan ayındaki fırlatması, roketin uçuş hattı boyunca iyonosferde geçici elektron yoğunluğu değişimlerine yol açtı. Tayvan’daki Ulusal Cheng Kung Üniversitesi araştırmacıları, yer tabanlı GPS ölçümlerine dayanan incelemede bu etkinin yerel konum hesabında birkaç metrelik sapmaya karşılık gelebileceğini belirtiyor. Ekip, çalışmasını Geophysical Research Letters için ön baskı olarak paylaştı. Ölçümler, fırlatma sırasında GPS’in küresel ölçekte kesildiğini göstermiyor.
Araştırmacılar, ABD’de tektonik hareketler gibi küçük yer değişimlerini ölçmek için kullanılan sabit ve hassas GPS alıcılarının kayıtlarını inceledi. Uydudan yeryüzüne ulaşan sinyalin yolculuğu, iyonosferdeki serbest elektronlardan etkileniyor. Ekip, sinyalin izlediği yoldaki bu farkları kullanarak roketin geçtiği üst atmosferde elektron yoğunluğunun nasıl değiştiğini çıkardı. Böylece yalnızca fırlatma sahasına yakın gözlemlerle sınırlı kalmadı.
Araştırmacıların tarif ettiği geçici boşluk, atmosferde açılmış fiziksel bir delik değil. Burada söz konusu olan, üst atmosferin elektrik yüklü bölgesindeki elektron yoğunluğunun çevresine göre azalması. Bu nedenle olayın etkisini anlamak için yalnızca roketin kalkış gücüne bakmak yeterli olmuyor. Motorların hangi irtifada ve uçuşun hangi bölümünde çalıştığı da incelenen izlerin konumunu belirliyor.
Ekip, ilk kalkışın yanı sıra uçuşun ilerleyen bölümündeki iki motor ateşlemesini de araştırdı. Bunlar kalkıştan bir saatten uzun süre sonra yaklaşık 185 kilometre irtifada gerçekleşti. Orion kapsülünün Ay’a doğru ilerlemesini sağlayan manevralar, araştırmacıların üst atmosferde ayrı değişimleri izlemesine olanak verdi.
GPS kayıtları konum sapmasının büyüklüğünü gösteriyor
Çalışmanın ortak yazarlarından Charles Lin, birkaç metrelik sapmanın hassas konuma dayanan sistemler için önemli olabileceğini belirtiyor. Örneğin bir araç şerit düzeyinde konum hesabı yaparken veya bir insansız hava aracı dar bir alanda ilerlerken metre ölçeğindeki fark önem taşıyabiliyor. Araştırma bu kullanım alanlarındaki olası etkiyi tartışıyor. İncelenen fırlatma nedeniyle bir aracın veya dronun gerçekten rotasından çıktığına dair bir olay kaydı sunmuyor.
Artemis II, dört astronotu Orion kapsülüyle Ay çevresine taşıdı. Araştırma ise görevin Ay yakınındaki bölümünü değil, roketin Dünya’dan ayrılırken oluşturduğu izleri ele alıyor. Aynı sabit alıcı kayıtları, ileride benzer fırlatmalarda oluşan etkilerin karşılaştırılabilmesi için bir ölçüm noktası sağlıyor.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
