Avrupa Komisyonu, çocuklara ücretli loot box sunulmasını yasaklamayı ve uygulamalardaki yanıltıcı tasarımları sınırlandırmayı hedefleyen Dijital Adalet Yasası teklifini 11 Kasım’da açıkladı. Komisyonun sunduğu düzenleme, oyun içi harcamalardan abonelik iptaline kadar uzanıyor. Bununla birlikte teklif, henüz yürürlüğe girmiş bir yasa değil. Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi’nin metni görüşmesi gerekiyor.
Paketin merkezinde, kullanıcının kararını yönlendiren ve genellikle “dark patterns” olarak anılan aldatıcı tasarımlar bulunuyor. Bir alışveriş sitesinin gerçekte doğru olmadığı hâlde ürünün tükenmek üzere olduğunu söylemesi, Komisyonun verdiği örneklerden biri. Amaç, kullanıcıyı aceleyle satın almaya iten bu tür yöntemleri engellemek. Dolayısıyla gerçek bir stok uyarısıyla, satış baskısı yaratmak için gösterilen sahte kıtlık mesajını birbirinden ayırmak gerekiyor.
Oyun tarafında teklifin 15. ve 16. maddeleri daha somut sınırlar çiziyor. Çocuklara yönelik olan veya çocuklar tarafından kullanıldığı makul kesinlikle bilinen ürünlerde, 18 yaş altına ücretli rastgele ödül sistemleri sunulması yasaklanmak isteniyor. Para ödeyerek içinden hangi eşyanın çıkacağı önceden bilinmeyen bir kutuyu açmak, yani loot box satın almak, bu kapsamda değerlendiriliyor. Ayrıca para harcayarak ilerleme ya da rekabet avantajı sağlayan pay-to-progress ve pay-to-win mekanizmaları da çocuklar için yasaklanacak uygulamalar arasında.
Yetişkinler içinse aynı çerçevede tüm loot box sistemlerini kaldıran genel bir yasak önerilmiyor. Bunun yerine hangi ödüllerin çıkabileceğinin ve bunların elde edilme olasılıklarının açıklanması, ayrıca ücretli rastgele ödül sistemlerini kapatacak araçların sunulması isteniyor. Oyun içi sanal paralarla alınan ürünlerde gerçek para karşılığının gösterilmesi de teklifin başka bir unsuru. Çocukların kullandığı ürünlerde ücretli sanal paraların varsayılan olarak kapalı tutulması ve yalnızca ebeveyn veya vasi onayıyla açılması öngörülüyor.
Dijital Adalet Yasası, abonelik iptalini de kolaylaştırmayı hedefliyor
Düzenleme, oyunların dışındaki günlük kullanım alışkanlıklarını da ilgilendiriyor. Komisyon, dijital sözleşmelerin ve aboneliklerin daha kolay iptal edilmesini, istenmeyen otomatik yenilemelerin ve ücretsiz denemeden ücretli aboneliğe geçişte oluşan tuzakların önlenmesini istiyor. Aşırı kullanımı veya harcamayı teşvik eden tasarım özellikleri için de kapatma seçenekleri sunulması planlanıyor. Buradaki yaklaşım, kullanıcının hizmeti bırakmasını ya da bir özelliği devre dışı bırakmasını gereksiz yere zorlaştıran arayüzleri değiştirmek.
Fiyatlandırma ve reklamlar da aynı paketin içinde. Etkinlik bileti için sanal sırada bekleyen kişilere güncel fiyatın ve ulaşılabilecek en yüksek fiyatın gösterilmesi öngörülüyor. Bunun yanında sosyal medya içerik üreticilerinin ticari paylaşımlarını açıkça belirtmesi, çocukları veya hassas verileri istismar eden haksız kişiselleştirilmiş reklam ve fiyatlandırmanın sınırlandırılması amaçlanıyor. Müşteri hizmetlerinde gerçek bir insanla iletişim kurabilme hakkı da Komisyonun açıkladığı korumalar arasında yer alıyor.
Denetim için ayrı ama tamamlayıcı bir değişiklik öneriliyor. Tüketicinin Korunmasında İşbirliği Tüzüğü’nün (CPC) revizyonu, Komisyona AB tek pazarındaki tüketicileri geniş ölçekte etkileyen vakaları doğrudan soruşturma yetkisi vermeyi hedefliyor. Önerilen para cezası üst sınırı, şirketin dünya çapındaki yıllık cirosunun yüzde 6’sı. Bu oran, bugün bütün uygulamalara otomatik olarak kesilecek bir ceza anlamına gelmiyor. Yetkinin kapsamı ve uygulanması da yasama sürecinden geçecek değişikliklere bağlı.
Teknoblog’da daha önce ele alınan AB Çocuklar Yasası teklifi, sosyal medya erişimi ve çocuklara yönelik platform tasarımını gündeme getirmişti. Dijital Adalet Yasası ise alışveriş, oyun içi ödeme ve abonelik gibi tüketici işlemlerini daha geniş bir çerçevede ele alıyor. Bu nedenle iki teklifin kapsamını tek bir sosyal medya yaş yasağı gibi değerlendirmemek gerekiyor.
Türkiye’deki kullanıcılar açısından bu açıklama, uygulamalarda bugün devreye giren yeni bir yerel yasak getirmiyor. Bununla birlikte AB’deki tüketicilere ürün veya hizmet sunan Türkiye merkezli şirketler de düzenlemenin nihai kapsamını izlemek zorunda kalabilir. Kuralların hangi biçimde kabul edileceği ve ne zaman uygulanacağı, Parlamento ve Konsey görüşmeleriyle netleşecek.
Günün Öne Çıkan Fırsatları
